1. M&A là gì?

M&A là tên viết tắt của cụm từ Mergers (Sáp nhập)Acquisitions (Mua lại). M&A là hoạt động giành quyền kiểm soát Công ty thông qua hình thức sáp nhập hoặc mua lại giữa hai hay nhiều Công ty nhằm sở hữu một phần hoặc toàn bộ Công ty đó.

  • Mergers (Sáp nhập) là việc một hay nhiều Công ty sáp nhập vào một Công ty khác và không hình thành pháp nhân mới. Toàn bộ tài sản, lợi ích, quyền hay nghĩa vụ của doanh nghiệp bị sáp nhập sẽ do Công ty nhận sáp nhập tiếp nhận và Công ty bị sáp nhập sẽ chấm dứt tồn tại. Thông thường hình thức sáp nhập được sử dụng đối với các Công ty có cùng loại và cùng quy mô.
  • Acquisitions (Mua lại) là gì? Trước đây khi nhắc đến Accquisition hay mua lại, phần đông mọi người sẽ nghĩ đến việc một Công ty thâu tóm một Công ty khác. Tuy nhiên hiện tại, khái niệm này đã được mở rộng ra rất nhiều. Theo đó, mua lại là hình thức cá nhân, tổ chức giành quyền kiểm soát một doanh nghiệp khác thông qua các hình thức như mua lại doanh nghiệp tư nhân, nhận chuyển nhượng phần vốn góp của Công ty trách nhiệm hữu hạn, nhận chuyển nhượng cổ phần biểu quyết của Công ty cổ phần hay đăng ký mua cổ phiếu của các công ty niêm yết, nhận chuyển nhượng toàn bộ dự án kinh doanh bất động sản. Đối với việc giành quyền kiểm soát Công ty, Công ty bị kiểm soát vẫn giữ tư cách pháp nhân. Đối với doanh nghiệp tư nhân, việc mua bán doanh nghiệp tư nhân sẽ gắn liền với việc đăng ký thay đổi chủ doanh nghiệp tư nhân theo quy định của pháp luật doanh nghiệp.

Những thương vụ M&A đều nhằm mục đích giành quyền kiểm soát doanh nghiệp bị sáp nhập hay mua lại chứ không đơn thuần chỉ là sở hữu tài sản hay cổ phần. M&A thường đem lại nhiều lợi ích cho các tổ chức, cá nhân như: giúp mở rộng thị phần, đạt hiệu suất kinh doanh tốt hơn, giảm thiểu số lượng lao động cần thiết, giảm những chi phí phát sinh không cần thiết, cải thiện nguồn lực tài chính, tận dụng tối đa những công nghệ, thương hiệu được chuyển giao, rút ngắn thời gian tiếp cận thị trường,…

2. Quá trình thực hiện một thương vụ M&A

Trên thực tế, không có một quy trình cụ thể, chính xác nào cho một thương vụ M&A, đặc biệt là tại thị trường mua bán và sáp nhập ở Việt Nam. Tuy nhiên, các thương vụ M&A thường được triển khai và thực hiện theo quy trình gồm 03 (ba) giai đoạn chính sau đây:

Plf 3 Giai Doan Quan Trong Khi Trien Khai Thuong Vu Ma

Giai đoạn 1: Tiền M&A

Đối với giai đoạn này thông thường có hai bước: Bước 1 là xác định đối tượng mục tiêu. Bước 2 là thẩm định đặc biệt và định giá.

Tại Bước 1, các cá nhân, tổ chức muốn thực hiện các thương vụ M&A có thể gọi chung là Bên muốn giành quyền kiểm soát hay Bên mua sẽ dựa trên định hướng kinh doanh, mong muốn và các đánh giá của mình để xác đinh Doanh nghiệp mục tiêu. Do đó họ cần có một chiến lược rõ ràng, chi tiết trong việc xác định Doanh nghiệp mục tiêu cũng như thực hiện thương vụ đó. Đây cũng là điều kiện tối quan trọng và góp phần vào việc đưa ra quyết định có thực hiện thương vụ M&A hay không.

Theo đó, việc tiếp cận Doanh nghiệp mục tiêu ban đầu thông thường diễn ra khá lâu, đôi khi mất khoản 3-4 năm nhưng cũng có những trường hợp chỉ kéo dài vài tháng cho tới khi Bên mua xác định được Doanh nghiệp mục tiêu. Sau đó, Bên mua và Doanh nghiệp mục tiêu sẽ đi vào giao đoạn tìm hiểu sâu hơn (Bước 2) để có thể cùng đi đến việc quyết định thực hiện thương vụ này ở Giai đoạn 2.

Bước 2 của Giai đoạn 1, thông thường các bên sẽ cùng ký kết các thỏa thuận bảo mật thông tin, hay các thỏa thuận nguyên tắc về giao dịch, thanh toán để đảm bảo các quyền lợi của Doanh nghiệp mục tiêu và các đảm bảo cũng như việc tiếp cận các tài liệu, thông tin của Bên mua đối với Doanh nghiệp mục tiêu được dễ dàng hơn.

Bên mua tùy theo nhu cầu của mình, có thể tự thực hiện hoặc yêu cầu các tổ chức có chức năng và kinh nghiệm để thực hiện các thẩm định, đánh giá như:

  • Thẩm định tài chính: tập trung kiểm tra việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán, chuyển vốn, trích lập dự phòng, các khoản vay từ các tổ chức, cá nhân, tính ổn định về dòng tiền, kiểm tra khấu hao tài sản cố định và khả năng thu hồi công nợ…;
  • Thẩm định pháp lý: tập trung đánh giá toàn bộ và chi tiết các vấn đề pháp lý liên quan đến tư cách pháp nhân, tình hình góp vốn và tư cách của các thành viên, cổ đông công ty, các quyền và nghĩa vụ pháp lý của đối tượng mục tiêu…;
  • Thẩm định về lao động, kỹ thuật và/hoặc các thẩm định khác.

Các thẩm định này thường được diễn ra cùng thời điểm để có thể mang đến các báo cáo toàn diện nhất. Tuy nhiên, một số khó khăn có thể tồn tại nếu việc tiếp cận thông tin, tài liệu của Bên mua do Doanh nghiệp mục tiêu cung cấp bị hạn chế như việc đưa ra các đánh giá, báo cáo thẩm định chưa đầy đủ dẫn đến việc quyết định, định giá Doanh nghiệp mục tiêu không chính xác. Hay việc chỉ thực hiện một loại thẩm định nhất định đôi khi sẽ không đưa đến kết quả như mong đợi.

Kết quả của Giai đoạn 1 là việc quyết định có tiến sâu vào Giai đoạn 2 hay không và định giá Doanh nghiệp mục tiêu, xác định hình thức, cấu trúc của giao dịch.

Trong giai đoạn này, Doanh nghiệp mục tiêu cũng có thể thực hiện các thẩm định như liệt kê trên để sửa đổi các sai sót, xác định các trách nhiệm có thể phát sinh nếu thực hiện giao dịch, xác định các điểm mấu chốt có thể mang tính quyết định đến giá bán hay sự thành bại của thương vụ này.

Có thể thấy mặc dù chỉ là một trong những bước tiến hành của tổng thể quy trình của một thương vụ M&A tuy nhiên kết quả Giai đoạn 1 giữ vai trò then chốt đối với Bên mua và Doanh nghiệp mục tiêu giúp họ hiểu rõ được các mục tiêu, các khó khăn, lợi thế của mình trong quá trình thực hiện giao dịch.

Giai đoạn 2: Ký kết

Giai đoạn này còn được gọi là giai đoạn đàm phán, ký kết và thực hiện giao dịch M&A, có thể trải qua hai bước gồm đàm phán chi tiết giao dịch và ký kết Hợp đồng mua bán (hay còn gọi SPA) và bước hoàn thiện các thủ tục pháp lý của giao dịch.

Theo đó thì dựa trên kết quả thẩm định chi tiết tại Giai đoạn 1 thì bên mua sẽ xác định được loại giao dịch mục tiêu nhằm làm cơ sở đàm phán SPA.

Cần lưu ý là các bên trong giao dịch xác định các mục tiêu cụ thể về giá bán và chi phí, các cam kết hậu giao dịch M&A, lộ trình thực hiện giao dịch, việc xử lý các vấn đề phát sinh.

Sau khi hai bên đã thống nhất và ký kết SPA, việc hoàn thiện các thủ tục liên quan sẽ được hai bên thực hiện theo sự thỏa thuận trong hợp đồng như việc điều chỉnh thông tin đăng ký doanh nghiệp, việc chuyển quyền sở hữu tài sản, việc thanh toán, lộ trình tiếp nhận Doanh nghiệp mục tiêu, các cam kết và hỗ trợ của bên bán.

Giai đoạn 3: Hậu M&A

Tại giai đoạn này thì Bên mua sẽ thực hiện bước cuối cùng của thương vụ M&A đó là tái cấu trúc doanh nghiệp. Giai đoạn này thường diễn ra trong một khoản thời gian dài và sẽ thực hiện tuần tự trong sự cân nhắc thận trọng để tránh làm xáo trộn quá mức hoạt động của Doanh nghiệp mục tiêu và có thể dẫn đến Bên mua không đạt được mục tiêu khi thực hiện thương vụ này.

Việc giải quyết các vấn đề về pháp lý và tài chính sẽ là một trong những việc được ưu tiên hàng đầu nhằm giải quyết những vấn đề còn tồn đọng trước đó. Bên cạnh đó thì Bên mua sẽ tiến hành thực hiện tái cấu trúc lại những yếu tố liên quan đến đội ngũ nhân sự, các chính sách, quy trình cũng như những vấn đề liên quan đến văn hoá doanh nghiệp…

3. Vai trò và thách thức đối với thị trường M&A Việt Nam

Không thể phủ nhận được vai trò của M&A đối với các bên tham gia giao dịch hay nền kinh tế chung. Nó không chỉ giúp các doanh nghiệp giảm được chi phí đầu tư, kinh doanh mà còn thúc đẩy tiềm lực để phát triển lợi thế cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trường. Hơn nữa thì đối với các doanh nghiệp đang kinh doanh thua lỗ thì đây cũng là giải pháp để họ khắc phục được những hạn chế, yếu kém trong việc kinh doanh của mình, làm tăng cơ hội mở rộng thị trường và mở rộng thị phần so với đối thủ cạnh tranh.

Mặc khác thì cần quan tâm đến các thách thức đến từ các khía cạnh khác như: thách thức đến từ hệ thống pháp luật, thách thức đến từ các bên trong giao dịch và cuối cùng là thách thức đến từ bên trung gian. Đối với thách thức đến từ hệ thống pháp luật thì hoạt động M&A đang được quy định rải rác tại các văn bản quy phạm pháp luật khác nhau, hơn nữa thì chỉ được quy định một cách chung chung chứ chưa có hệ thống chi tiết. Điều này sẽ khiến cho các bên tham gia trong giao dịch gặp khó khăn cũng như các cơ quan quản lý nhà nước khó kiểm soát các hoạt động M&A.

Đối với thách thức từ các bên trong giao dịch, thực tế bên nào cũng sẽ muốn giành nhiều quyền lợi hơn cho bên mình, thế nên để các bên có thể thống nhất với nhau về quyền lợi và nghĩa vụ thì cần hội tụ nhiều yếu tố khách quan và chủ quan.

Cuối cùng là thách thức từ bên trung gian, hiện tại còn khá nhiều các công ty chứng khoán, tư vấn tài chính, kiểm toán, đơn vị cung cấp dịch vụ pháp lý cùng tham gia vào làm trung gian trong quan hệ giao dịch M&A. Tuy nhiên như đã nhận định thì thách thức từ hệ thống pháp luật, nhân sự, cơ sở thông tin dữ liệu, năng lực… khiến các doanh nghiệp này chưa thể trở thành trung gian thực thụ để bên mua và bên bán gặp nhau.

Tại PLF, chúng tôi cung cấp dịch vụ thẩm định pháp lý cho các thương vụ M&A một cách tận tậm nhất để đảm bảo quyền lợi của khách hàng.

Bài viết được căn cứ theo pháp luật hiện hành tại thời điểm được ghi nhận như trên và có thể không còn phù hợp tại thời điểm người đọc tiếp cận bài viết này do pháp luật áp dụng đã có sự thay đổi và trường hợp cụ thể mà người đọc muốn áp dụng. Do đó bài viết chỉ có giá trị tham khảo.

Share: