LĨNH VỰC SỞ HỮU TRÍ TUỆ

Quy trình đăng ký sáng chế tại Việt Nam và yêu cầu công bố sớm đối với đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích

Quy trình đăng ký sáng chế tại Việt Nam và yêu cầu công bố sớm đối với đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích
Quy trình đăng ký sáng chế tại Việt Nam và yêu cầu công bố sớm đối với đơn đăng ký sáng chế, giải pháp hữu ích

Sáng chế thông thường được hiểu là những phát minh mới được tạo ra trong quá trình nghiên cứu và phát triển khoa học kỹ thuật. Do đó, sáng chế cũng được xem là một trong những công cụ quan trọng giúp các công ty độc quyền thương mại hóa một sản phẩm trên thị trường và gắn liền chiến lược phát triển kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học và công nghệ. Vì vậy, bài viết này sẽ chia sẽ những nội dung cơ bản liên quan đến việc bảo hộ sáng chế dưới góc độ pháp lý và các lưu ý đối với yêu cầu công bố đơn trước thời hạn của chủ đơn trong quá trình thực hiện đăng ký bảo hộ đối với cơ quan sở hữu trí tuệ.

1. Những khái niệm cơ bản về sáng chế

1.1 Sáng chế là gì?

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, sáng chế được hiểu là một giải pháp kỹ thuật dưới 02 dạng (i) sản phẩm hoặc (ii) quy trình, mà giải pháp kỹ thuật này giúp giải quyết một vấn đề xác định bằng việc ứng dụng các quy luật tự nhiên.

Theo đó, với định nghĩa trên, có thể thấy rằng các phát minh dưới dạng sản phẩm và quy trình đều là đối tượng để đăng ký bảo hộ sáng chế. Tuy nhiên, cũng xin lưu ý rằng, luật sở hữu trí tuệ cũng loại trừ một số đối tượng không bảo hộ dưới dạng sáng chế. Ví dụ như: phát minh, lý thuyết khoa học, phương pháp toán học; Sơ đồ, kế hoạch, quy tắc và phương pháp để thực hiện các hoạt động trí óc, huấn luyện vật nuôi, thực hiện trò chơi, kinh doanh; chương trình máy tính; Cách thức thể hiện thông tin; Giải pháp chỉ mang đặc tính thẩm mỹ; Giống thực vật, giống động vật; Quy trình sản xuất thực vật, động vật chủ yếu mang bản chất sinh học mà không phải là quy trình vi sinh; Phương pháp phòng ngừa, chẩn đoán và chữa bệnh cho người và động vật.

1.2 Điều kiện bảo hộ sáng chế là gì?

Để một sáng chế được bảo hộ thì sáng chế đó cần phải đáp ứng được các điều kiện theo quy định pháp luật. Trong đó, đối với Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền sáng chế nếu đáp ứng các điều kiện sau đây:

  • Có tính mới;
  • Có trình độ sáng tạo;
  • Có khả năng áp dụng công nghiệp.

Đối với Sáng chế được bảo hộ dưới hình thức cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích nếu không phải là hiểu biết thông thường và đáp ứng các điều kiện sau đây:

  • Có tính mới;
  • Có khả năng áp dụng công nghiệp.

Trong đó, tính mới của sáng chế là một điều kiện quan trọng ngay từ giai đoạn đầu đăng ký sáng chế chủ đơn cần lưu ý. Bởi tính mới sẽ cơ quan sở hữu trí tuệ xem xét và so sánh với tình trạng kỹ thuật của những sáng chế đã đăng ký và bộc lộ trên phạm vi toàn thế giới, mà không giới hạn ở phạm vi của một quốc gia nhất định. Do đó, trước khi thực hiện đăng ký sáng chế, chủ đơn cần tra cứu kỹ lưỡng trước khi đăng ký hoặc có thể sử dụng 1 đơn vị đại diện uy tín để tra cứu nhằm hạn chế việc sáng chế bị mất đi tính mới so với quy định hiện hành.

Ngoài ra, tuy theo điều kiện đã đáp ứng mà sáng chế được bảo hộ dưới dạng 02 văn bằng khác nhau với thời gian bảo hộ khác nhau:

  • Bằng độc quyền sáng chế có hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài đến hết 20 năm kể từ ngày nộp đơn.
  • Bằng độc quyền giải pháp hữu ích có hiệu lực từ ngày cấp và kéo dài đến hết 10 năm kể từ ngày nộp đơn.

2. Quy trình bảo hộ sáng chế

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, sáng chế sẽ được bảo hộ theo quy trình sau:

Bước 1: Tra cứu và chuẩn bị hồ sơ đăng ký sáng chế/ giải pháp hữu ích

Trong đó, hồ sơ đăng ký sáng chế gồm có:

  • 02 Tờ khai đăng ký sáng chế theo mẫu ;
  • 02 Bản mô tả sáng chế/ giải pháp hữu ích;
  • 02 Bản tóm tắt sáng chế/giải pháp hữu ích.
  • Giấy ủy quyền (nếu đơn đăng ký sáng chế/giải pháp hữu ích được nộp thông qua tổ chức dịch vụ đại diện sở hữu công nghiệp);
  • Tài liệu chứng minh quyền ưu tiên (nếu đơn đăng ký sáng chế có yêu cầu hưởng quyền ưu tiên).

Bước 2 : Thẩm định hình thức đơn

Bước 3: Công bố đơn

Theo quy của pháp luật sở hưu trí tuệ, đơn đăng ký sáng chế sẽ được công bố trong tháng thứ 19 kể từ ngày nộp đơn hoặc từ ngày ưu tiên đối với đơn được hưởng quyền ưu tiên hoặc vào thời điểm sớm hơn theo yêu cầu của người nộp đơn. Ngoài ra, trước khi thông tin đơn được công bố, toàn bộ thông tin sẽ được quy định bảo mật để tránh mất đi tính mới của sáng chế trong quá trình thẩm định.

Bước 4: Thẩm định nội dung đơn

Đối với giai đoạn thẩm định nôi dung đơn, chủ đơn có thể yêu cầu thẩm định nội dung ở giai đoạn đầu nộp đơn và đóng phí hoặc nộp mẫu yêu cầu thẩm định nội dung đơn sau trong thời hạn 42 tháng kể từ ngày nộp đơn hoặc kể từ ngày ưu tiên trong trường hợp đơn được hưởng quyền ưu tiên. Tuy nhiên, đối với đơn đăng ký sáng chế có yêu cầu cấp Bằng độc quyền giải pháp hữu ích, thời gian nộp yêu cầu thẩm định nội dung là trong 36 tháng kể từ ngày nộp đơn hoặc kể từ ngày ưu tiên trong trường hợp đơn được hưởng quyền ưu tiên

Bước 5: Cấp văn bằng bảo hộ và công bố đơn

3. Vì sao phải bảo hộ sáng chế

Bảo hộ sáng chế mang đến cho chủ đơn sự độc quyền sử dụng và thương mại hóa một sáng chế trên thị trường. Trên thực tế, khi một sáng chế đã được bảo hộ sẽ mang lại thế mạnh cho chủ đơn trong khía cạnh về kinh tế như:

  • Xây dựng uy tín của doanh nghiệp trên thị trường. Hay nói cách khác, khi doanh nghiệp đưa một sản phẩm mới là một sáng chế đã được bảo hộ sẽ tạo thêm niềm tin cho nhà đầu tư, các đối tác và khách hàng về trình độ chuyên môn khoa học kỹ thuật, khả năng đầu tư, nghiên cứu, phát triển bền vững và sự đối mới về khoa học công nghệ.
  • Tạo ra thể mạnh cho doanh nghiệp trên thị trường. Việc bảo hộ sáng chế cho một sản phẩm hoặc một quy trình trong kinh doanh sẽ giúp tạo ra lợi thế cho doanh nghiệp khi kinh doanh và phát triển sản phẩm trên thị trường. Trong đó, phải kể đến sự độc quyền không chỉ giới hạn về quyền sử dụng mà còn giúp cho chủ sở hữu quyền ngăn cấm chủ thể khác sử dụng, khai thác hoặc nhập khẩu sáng chế vì mục đích thương mại mà không xin phép.
  • Tạo ra ưu thế trong đàm phán hoặc li-xăng sáng chế. Cụ thể, việc bảo hộ sáng chế cũng mang đến cho chủ đơn những ưu thế độc trong đàm phán các hợp đồng li xăng trong kinh doanh hay việc chuyển giao công nghệ gắn liền với sáng chế giữa các doanh nghiệp với nhau và góp phần gia tăng doanh thu thu nhập cho doanh nghiệp.

4. Việc công bố sớm sáng chế sẽ có lợi cho chủ đơn hay không?

Nếu như một sáng chế được pháp luật bảo hộ mang đến cho chủ sở hữu những đặc quyền về kinh tế, thì đổi lại chủ sở hữu của sáng chế đó cũng có nghĩa vụ bộc lộ sáng chế đó cho công chúng xuất phát từ nguyên tắc cân bằng lợi ích giữa chủ sở hữu sáng chế và lợi ích xã hội. Theo đó, việc công bố thông tin sáng chế sẽ được thực hiện với mong muốn rằng tất cả mọi người đều có quyền được tiếp cận với những tiến bộ về khoa học kỹ thuật, từ đó, thúc đấy nghiên cứu và sáng tạo của xã hội, quốc gia.

Theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, việc công bố đơn chỉ được thực hiện vào tháng thứ 19 kể từ ngày nộp đơn hoặc từ ngày ưu tiên đối với đơn được hưởng quyền ưu tiên. Tuy nhiên, chủ đơn cũng có thể yêu cầu công bố một đơn đăng ký sáng chế trước thời hạn nhằm rút ngắn tổng thời gian thẩm định đơn so với quy định, nhưng cần lưu ý các vấn đề sau:

  • Việc công bố đơn sớm có thể sẽ ảnh hưởng đến việc thương mại hóa của một sáng chế trên thị trường. Vì thực tế, thời gian đăng ký sáng chế tốn một khoản thời gian dài khoảng vài năm, nên các chủ đơn thường ưu tiên đăng ký bảo hộ với cơ quan sở hữu trí tuệ trước khi đưa sáng chế đó ra thị trường để được cấp văn bằng bảo hộ trong thời gian sớm nhất theo nguyên tắc first to file. Tuy nhiên, đối với những sáng chế cần có thời gian để chuẩn bị kế hoạch và chiến lược thương mại hóa khi đưa ra thị trường thì việc bảo mật thông tin sáng chế trong thời hạn 19 tháng sau khi nộp đơn là cần thiết để chủ đơn cho thời gian chuẩn bị.
  • Việc công bố sớm của đơn đăng ký sáng chế cũng có thể gặp phải những rủi ro như các đối thủ cạnh tranh trong cùng lĩnh vực có thể có thể phân tích ngược sáng chế để tạo ra một sản phẩm tương tự có giá thành rẻ hơn hoặc phát triển những sản phẩm mới dựa trên tình trạng kỹ thuật của sáng chế được công bố nhằm tạo lợi thế cạnh tranh trên thị trường hoặc có thể nhằm mục đích cạnh tranh không lành mạnh và gây thiệt hại cho chủ đơn khi thương mại hóa sáng chế đó trên thị trường.

Có thể thấy rằng việc thực hiện công bố sớm của một đơn đăng ký sáng chế đều có ưu điểm và nhược điểm riêng. Vì vậy, chủ đơn nên dựa trên tình hình thực tế và kế hoạch kinh doanh, chiến lược thương mại hóa sáng chế của mỗi doanh nghiệp ở từng thời điểm khác nhau để cân nhắc thực hiện phù hợp.

Tóm lại, mặc dù việc đăng ký bảo hộ sáng chế được thực hiện trong một khoản thời gian dài và cần đáp ứng những điều kiện nhất định để được bảo hộ, tuy nhiên việc sáng chế được bảo hộ sẽ mang lại rất nhiều lợi thế cho chủ sở hữu. Ngoài ra, trong quá trình đăng ký sáng chế, chủ đơn cũng nên cân nhắc các vấn đề liên quan đến kế hoạch kinh doanh và chiến lược thương mại hóa sáng chế đó để đưa ra những phương án thực hiện phù hợp đối với việc công bố sớm đơn đăng ký sáng chế theo quy định.

Bài viết được căn cứ theo pháp luật hiện hành tại thời điểm được ghi nhận như trên và có thể không còn phù hợp tại thời điểm người đọc tiếp cận bài viết này do pháp luật áp dụng đã có sự thay đổi và trường hợp cụ thể mà người đọc muốn áp dụng. Do đó bài viết chỉ có giá trị tham khảo.