lĩnh vực thương mại

Vi Phạm Tiến Độ Giao Hàng Trong Hợp Đồng Mua Bán Hàng Hóa Do Dịch Covid-19

Violation Of 'Time Of Delivery' Clause In Sales Contract Due To Covid-19 Restrictions

“Tình hình diễn biến phức tạp của dịch bệnh Covid-19 gây ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, đặc biệt là các hoạt động liên quan đến các giao dịch thương mại. Đối với các hợp đồng mua bán hàng hóa mà doanh nghiệp đã ký kết và trong quá trình thực hiện, sự đứt gãy trong chuỗi cung ứng hàng hóa hay áp dụng các chính sách giãn cách xã hội dẫn đến đến tình trạng vi phạm tiến độ giao hàng của bên bán trong hợp đồng. Hệ quả là hợp đồng không được thực hiện đúng thỏa thuận, phát sinh việc phạt vi phạm hợp đồng và bồi thường thiệt hại (nếu có) cho bên bị vi phạm. Lúc này, mục đích kinh tế của các giao dịch thương mại vừa không đạt được mà doanh nghiệp còn phải gánh chịu các tổn thất khác.“

Trong hợp đồng mua bán hàng hóa, thời gian giao hàng là một trong những nội dung cần được thỏa thuận một cách rõ ràng và chi tiết trong hợp đồng. Bởi lẽ, vấn đề này ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất, kinh doanh, hiệu quả và lợi nhuận của các bên, đặc biệt là bên mua hàng.

Thông thường, các nguyên nhân dẫn đến việc chậm tiến độ giao hàng có thể kể đến như địa điểm kho hàng của bên bán quá xa gây ảnh hưởng đến việc kiểm hàng và lấy hàng; các bộ phận như kinh doanh, kế toán, quản lý kho chưa có sự kết hợp nhịp nhàng; số lượng đơn đặt hàng trong một thời điểm là quá lớn dẫn đến tình trạng không xử lý kịp đơn đặt hàng; nguyên nhân từ bên cung cấp trong chuỗi cung ứng;… Tuy nhiên, trong giai đoạn Covid-19, ngoài các nguyên nhân kể trên thì việc đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa hoặc ảnh hưởng của các lệnh giãn cách xã hội cũng là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng vi phạm tiến độ giao hàng.

Về vấn đề đứt gãy chuỗi cung ứng hàng hóa: Nguyên nhân xuất phát từ việc phía cung ứng hàng hóa cho bên bán không có khả năng giao hàng cho bên bán theo thỏa thuận ban đầu hoặc việc giao hàng bị chậm trễ do nhiều nguyên nhân khác nhau (ví dụ như ảnh hưởng của chuỗi cung ứng hàng hóa, quá trình vận chuyển, thủ tục xuất khập khẩu bị đình trệ,…). Trong trường hợp này, bên bán là bên trực tiếp tham gia hợp đồng với bên mua và có rủi ro trực tiếp phải bồi thường thiệt hại hoặc bị phạt vi phạm do vi phạm thỏa thuận trong hợp đồng.

Các bên có thể thỏa thuận với nhau về các quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quá trình thực hiện hợp đồng cũng như trách nhiệm khi một bên vi phạm hợp đồng đó. Trường hợp nếu các bên không thỏa thuận cụ thể trong hợp đồng thì khi có vi phạm xảy ra, các bên sẽ căn cứ theo các quy định pháp luật điều chỉnh hợp đồng để áp dụng và giải quyết. Theo đó, vi phạm hợp đồng là việc một bên không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ theo thoả thuận giữa các bên hoặc theo quy định của Luật Thương mại 2005.

Trong hợp đồng thương mại, bên bị vi phạm chỉ bị phạt nếu trường hợp việc phạt vi phạm được các bên thỏa thuận trong hợp đồng. Trường hợp các bên không thỏa thuận phạt vi phạm thì bên bị vi phạm chỉ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Trường hợp các bên có thỏa thuận phạt vi phạm thì bên vi phạm vừa phải bị phạt vừa phải bồi thường thiệt hại cho bên bị vi phạm.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, hiện nay mức phạt đối với vi phạm nghĩa vụ hợp đồng hoặc tổng mức phạt đối với nhiều vi phạm do các bên thoả thuận trong hợp đồng, nhưng không quá 8% giá trị phần nghĩa vụ hợp đồng bị vi phạm. Trong trường hợp này, các bên cần xác định giá trị số hàng hóa bị vi phạm tiến độ giao hàng để làm căn cứ xác định mức phạt mà không phải là toàn bộ giá trị hợp đồng.

Một nội dung quan trọng mà các bên cần lưu ý là khi có hành vi vi phạm hợp đồng xảy ra, hành vi vi phạm có thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm theo thỏa thuận giữa các bên hoặc các trường hợp được miễn trách nhiệm theo quy định của Luật Thương mại hay không. Bởi lẽ, căn cứ theo Điều 294 của Luật Thương mại 2005 thì bên vi phạm hợp đồng được miễn trách nhiệm nếu xảy ra trường hợp miễn trách nhiệm mà các bên đã thỏa thuận; hoặc xảy ra sự kiện bất khả kháng; hoặc hành vi vi phạm của một bên hoàn toàn do lỗi của bên kia; hoặc hành vi vi phạm của một bên do thực hiện quyết định của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền mà các bên không thể biết được vào thời điểm giao kết hợp đồng. Khi xảy ra các trường hợp này thì bên vi phạm hợp đồng có nghĩa vụ chứng minh các trường hợp miễn trách nhiệm.

Ngược lại, nếu vi phạm thời hạn giao hàng hoặc giao hàng không đúng thời hạn đã thỏa thuận mà không thuộc một trong các trường hợp loại trừ trách nhiệm nêu trên thì bên vi phạm sẽ phải chịu trách nhiệm phạt vi phạm theo quy định đã được phân tích ở trên. 

Ngoài việc phạt vi phạm ra, bên vi phạm còn phải chịu bồi thường thiệt hại cho bên bị vi phạm đối với những tổn thất do hành vi vi phạm hợp đồng gây ra. Bên bị vi phạm có nghĩa vụ chứng minh những tổn thất mà mình phải gánh chịu bao gồm giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp, và những khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm.

Để phòng tránh những rủi ro nêu trên, bên bán cần phải theo dõi thường xuyên tiến độ và tình hình của chuỗi cung ứng nhằm có biện pháp ứng phó kịp thời khi có sự cố phát sinh. Trường hợp phía bên nhà cung cấp chậm trễ hoặc không có khả năng thực hiện thì bên bán cần yêu cầu các thông báo chính thức có nêu rõ lý do. Căn cứ trên các tài liệu này, bên bán có thể gửi thông báo cập nhật đến bên mua và đề xuất các phương án thay thế khác, hạn chế tối đa vấn đề vi phạm hợp đồng. Một trong những biện pháp thay thế là tìm nhà cung cấp khác cung cấp đúng loại hàng hóa hoặc hàng hóa tương tự (nhưng phải được sự đồng ý của bên mua). Các hành động này phải luôn được thực hiện một cách chặt chẽ để tránh tình trạng vi phạm tiến độ giao hàng dẫn đến hợp đồng không thể thực hiện được hoặc chỉ thực hiện được một phần.

Trong tình hình dịch bệnh Covid-19 đang diễn biến phức tạp, các yêu cầu giãn cách xã hội được ban hành trong thời gian ngắn và được áp dụng khẩn cấp mà thường không được báo trước. Do đó, việc vận chuyển, lưu thông hàng hóa sẽ bị ảnh hưởng rất lớn do phải đáp ứng các yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền trong việc duy trì khoảng cách làm việc, thuê mướn nhân công bóc dỡ và vận chuyển hàng hóa, các giấy tờ cần thiết khi vận chuyển hàng hóa xuyên các tỉnh hoặc các quận trong cùng địa bàn. Vì vậy, các bên trong hợp đồng cần cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, tiến hành ngay các biện pháp thông báo với bên còn lại trong hợp đồng về tình trạng giao hàng cũng như các yếu tố khác ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng. Việc thông báo phải được thực hiện một cách kịp thời, rõ ràng và đính kèm là các tài liệu chứng minh có liên quan.

Các bên cũng cần lưu ý thỏa thuận và dự đoán trước các tình huống xấu khi bắt đầu đàm phán các điều khoản và điều khoản của hợp đồng về sự kiện bất khả kháng, các trường hợp miễn trừ trách nhiệm,… đặc biệt là các tình huống có thể xảy ra do tác động của dịch bệnh Covid-19 ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng trong hợp đồng. Bên bán hàng có thể cân nhắc cộng thêm một khoảng thời gian nhất định so với thời gian thực hiện trong điều kiện bình thường để làm cơ sở thỏa thuận với bên còn lại. Đồng thời, việc bổ sung điều khoản về trường hợp bị ảnh hưởng do dịch bệnh Covid-19 thì thời gian gia hạn để giao hàng hoặc gia hạn tiến độ cũng là điều các doanh nghiệp cần cân nhắc.

Tình hình dịch bệnh Covid-19 diễn biến phức tạp gây ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện hợp đồng mua bán hàng hóa giữa các bên. Việc vi phạm tiến độ giao hàng trong hợp đồng có thể dẫn đến các trách nhiệm như bị phạt vi phạm và/hoặc bồi thường thiệt hại. Nếu tình huống này xảy ra, các bên phải nắm rõ được phạm vi trách nhiệm của mình theo quy định tại hợp đồng và quy định của pháp luật. Ngoài ra, các doanh nghiệp cần hết sức lưu ý trong việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa, tuân thủ chặt chẽ các nội dung đã thỏa thuận để tránh các thiệt hại phát sinh từ vi phạm nghĩa vụ như PLF đã đề cập nêu trên.

Thời gian viết bài: 11:00 ngày 13/07/2021.

Bài viết được căn cứ theo pháp luật hiện hành tại thời điểm được ghi nhận như trên và có thể không còn phù hợp tại thời điểm người đọc tiếp cận bài viết này do pháp luật áp dụng đã có sự thay đổi và trường hợp cụ thể mà người đọc muốn áp dụng. Do đó bài viết chỉ có giá trị tham khảo.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin
Liên Hệ PLF để được tư vấn