Trước đây, việc áp dụng bảo hiểm xã hội (BHXH) đối với lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thể gặp nhiều khó khăn và không rõ ràng. Tuy nhiên, với sự phát triển của nền kinh tế và quan hệ quốc tế ngày càng mở rộng, chính phủ Việt Nam đã nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng một môi trường làm việc đảm bảo sự công bằng và bình đẳng giữa người lao động trong nước và ngoài nước.
Theo số liệu thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, tính đến năm 2022, hiện cả nước có 35.454 người lao động nước ngoài và có dấu hiệu tăng nhanh đáng kể, khi mà người lao động nước ngoài bắt đầu trở lại Việt Nam làm việc sau thời gian dịch Covid-19, trong đó đa số đã được cấp giấy phép lao động. Chính vì vậy, việc áp dụng chính sách BHXH đối với người lao động là công dân nước ngoài làm việc ở Việt Nam rất cần thiết.
Từ ngày 01/12/2018, người lao động là công dân nước ngoài làm việc tại Việt Nam thuộc đối tượng tham gia BHXH bắt buộc khi:
(i) Có giấy phép lao động hoặc chứng chỉ hành nghề hoặc giấy phép hành nghề do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp và
(ii) có hợp đồng lao động không xác định thời hạn, hợp đồng lao động xác định thời hạn từ đủ 01 năm trở lên với người sử dụng lao động tại Việt Nam.
1. Mức đóng BHXH của người sử dụng lao động và người lao động
- Đối với người sử dụng lao động: Căn cứ Nghị định 143/2018/NĐ-CP quy định về mức đóng của người sử dụng lao động bao gồm:
- 3% vào quỹ ốm đau và thai sản;
- 14% vào quỹ hưu trí và tử tuất từ ngày 01/01/2022.
Người sử dụng lao động không phải đóng BHXH cho người lao động không làm việc và không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng trừ trường hợp nghỉ việc hưởng chế độ thai sản.
- Đối với người lao động:
Từ 01/01/2022, người lao động hàng tháng đóng bằng 8% mức tiền lương tháng vào quỹ hưu trí và tử tuất.
Nếu người lao động không làm việc và không được hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì người đó không phải đóng BHXH tháng đó.
2. Miễn đóng phí BHXH bắt buộc
Người lao động thuộc một trong hai trường hợp sau thì được miễn đóng BHXH bắt buộc:
- Người lao động thuộc trường hợp di chuyển trong nội bộ doanh nghiệp, có nghĩa người đó là nhà quản lý, giám đốc điều hành, chuyên gia và lao động kỹ thuật của một doanh nghiệp nước ngoài đã thành lập hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam, di chuyển tạm thời trong nội bộ doanh nghiệp sang hiện diện thương mại trên lãnh thổ Việt Nam và đã được doanh nghiệp nước ngoài tuyển dụng trước đó ít nhất 12 tháng.
- Người lao động đến tuổi nghỉ hưu theo quy định của Bộ Luật lao động.
3. Các chế độ khác
Từ ngày 01/01/2022, ngoài các chế độ BHXH, người lao động còn được hưởng các chế độ: Chế độ hưu trí và tử tuất theo quy định của Luật BHXH; các trường hợp hưởng BHXH một lần; thực hiện chuyển đổi chế độ BHXH đối với người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng không còn cư trú tại Việt Nam. Người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hằng tháng khi không tiếp tục cư trú tại Việt Nam có thể ủy quyền cho người khác nhận lương hưu, trợ cấp BHXH. Người lao động được hưởng trợ cấp một lần nếu có nguyện vọng.
4. Những bất cập đối với người lao động nước ngoài
Tuy nhiên, việc triển khai chính sách BHXH bắt buộc đối với lao động người nước ngoài vẫn còn một số bất cập chưa được giải quyết triệt để. Chẳng hạn như hầu hết lao động nước ngoài sang Việt Nam làm việc, bản thân họ đã tham gia bảo hiểm an sinh ở nước sở tại hoặc đã được công ty mẹ thỏa thuận gói bảo hiểm trong hợp đồng lao động khi đưa người sang Việt Nam làm việc, cho nên khó có thể buộc những lao động này phải tham gia BHXH bắt buộc của Việt Nam.
Tổng kết lại, BHXH bắt buộc đối với lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam hiện nay là một cam kết của chính phủ trong việc đảm bảo quyền lợi và tạo môi trường làm việc công bằng cho tất cả người lao động. Đồng thời, việc áp dụng hệ thống BHXH cũng góp phần tăng cường sự hấp dẫn và động lực cho đầu tư nước ngoài vào Việt Nam. Tuy nhiên, để đảm bảo sự hiệu quả và tính minh bạch, cần có các chính sách pháp lý rõ ràng, quy trình thực thi mạnh mẽ và sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan liên quan, bao gồm cả chính phủ, các doanh nghiệp và người lao động nước ngoài.
