Luật cạnh tranh đã ảnh hướng đến giao dịch M&A như thế nào?

Bài Viết Chuyên Môn Mua Bán & Sáp Nhập

27/11/2023

Tại Việt Nam, một thương vụ M&A có thể được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau, trong đó Pháp luật cạnh tranh được đánh giá là có ảnh hưởng lớn đến hoạt động này.

1. Thương vụ M&A là gì?

Theo Luật Cạnh tranh 2018, M&A được nhìn nhận dưới góc độ là hành vi tập trung kinh tế, bao gồm: sáp nhập doanh nghiệp, mua lại doanh nghiệp và hợp nhất doanh nghiệp.

Sáp nhập doanh nghiệp là việc một hoặc một số doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình sang một doanh nghiệp khác, đồng thời chấm dứt hoạt đông kinh doanh hoặc sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập.
Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều doanh nghiệp chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của mình để hình thành một doanh nghiệp mới, đồng thời chấm dứt hoạt động kinh doanh hoặc sự tồn tại của các doanh nghiệp bị hợp nhất.
Mua lại doanh nghiệp là việc một doanh nghiệp trực tiếp hoặc gián tiếp mua toàn bộ hoặc một phần vốn góp, tài sản của doanh nghiệp khác đủ để kiểm soát, chi phối doanh nghiệp hoặc một ngành nghề của doanh nghiệp bị mua lại.

Mục tiêu chủ yếu của các thương vụ M&A là đa hóa giá trị doanh nghiệp dựa vào việc xâm nhập thị trường bắt đầu tư các thị trương đơn lập tạo nên một mạng lưới đa dạng, đồng thời mở rộng thị phần, tận dụng các tiềm năng và lợi thế vốn có của các công ty mục tiêu để tạo đà cho sự phát triển. Vì vậy một thương vụ M&A sẽ gây ra các nguy cơ ảnh hưởng đến tính cạnh tranh trong ngành kinh tế đặc biệt là việc thâu tóm thị trường, tạo vị thế độc quyền để hưởng lợi làm phá vỡ nguyên tắc hoạt động của nền kinh tế thị trường dựa trên cung cầu và tính cạnh tranh.

2. Hạn chế đối với hoạt động M&A

Do đó, là một công cụ nhằm bảo vệ sự phát triển bền vững của nền kinh tế thị thị trường, quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp, pháp luật cạnh tranh đã đặt ra những hạn chế nhất định đối với hoạt động M&A dựa trên cơ sở:

Thị phần kết hợp của các doanh nghiệp tham gia vào giao dịch;
Mối quan hệ của các doanh nghiệp sau tập trung kinh tế có khả năng tạo ra ưu thế cạnh tranh vượt trội so với các doanh nghiệp đối thủ cạnh tranh khác nhằm ngăn cản hoặc loại bỏ cạnh tranh gia nhập thị trường hay không;
Lợi thế cạnh tranh do tập trung kinh tế mang lại trên thị trường liên quan dẫn tới nguy cơ tạo ra hoặc củng cố sức mạnh thị trường đáng kể của doanh nghiệp hình thành sau tập trung kinh tế;
Khả năng doanh nghiệp tăng giá hoặc tăng tỷ suất lợi nhuận trên thu sau tập trung kinh tế;
Khả năng doanh nghiệp sau tập trung kinh tế loại bỏ hoặc ngăn cản doanh nghiệp khác gia nhập, mở rộng thị trường;
Yếu tố đặc thù trong ngành, lĩnh vực trực tiếp ảnh hưởng hoặc thay đổi đáng kể kết quả đánh giá tác động hạn chế cạnh tranh và khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh của tập trung kinh tế của các doanh nghiệp tham gia tập trung kinh tế.

3. Mức thị phần kết hợp được phép

Pháp luật cạnh tranh áp đặt mức thị phần kết hợp cho phép của các doanh nghiệp được thực hiện tập trung kinh tế là dưới 20% trên thị trường liên quan. Mặc dù vậy, nếu tỉ lệ này cao hơn nhưng tổng bình phương mức thị phần của các doanh nghiệp sau tập trung kinh tế trên thị trường liên quan thấp hơn 1.800 và biên độ tăng tổng bình phương mức thị phần của các doanh nghiệp trên thị trường liên quan trước và sau tập trung kinh tế thấp hơn 100 thì vẫn được thực hiện. Đối với các trường hợp này, việc tập trung kinh tế sẽ được thẩm định sơ bộ bởi Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia.

4. Trách nhiệm thông báo tập trung kinh tế

Trách nhiệm thông báo tập trung kinh tế được yêu cầu nếu các chi tiêu kinh tế của các bên liên quan tham gia tập trung kinh tế trong năm tài chính liền kề trước thời điểm thực hiện tập trung kinh tế thuộc một trong các trường hợp sau:

Tổng tài sản trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ đồng trở lên;
Tổng doanh thu bán ra hoặc doanh số mua vào trên thị trường Việt Nam của doanh nghiệp hoặc nhóm doanh nghiệp liên kết mà doanh nghiệp đó là thành viên đạt 3.000 tỷ đồng trở lên;
Giá trị giao dịch của tập trung kinh tế từ 1.000 tỷ đồng trở lên.

Việc thông báo phải bằng văn bản gửi đến Uỷ ban Cạnh tranh Quốc gia trước khi tiến hành tập trung kinh tế và chỉ được thực hiện thủ tục tập trung kinh tế tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi đã nhận được văn bản trả lời về việc tập trung kinh tế không thuộc các trường hợp bị cấm. Hiện tại, quy định về việc cấm thực hiện đối với các giao dịch có thị phần kết hợp từ 50% trở lên đã bị bãi bỏ, thay vào đó các giao dịch tập trung kinh tế bị cấm nếu doanh nghiệp thực hiện tập trung kinh tế gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh một cách đáng kể trên thị trường Việt Nam.

5. Lưu ý

Cần lưu ý rằng các chỉ tiêu kinh tế được đề cập ở trên được áp dụng cho các giao dịch M&A của những tổ chức, công ty kinh doanh trong các ngành nghề thông thường. Với các giao dịch M&A trong lĩnh vực tín dụng, doanh nghiệp bảo hiểm, công ty chứng khoản, pháp luật cạnh tranh có những quy định riêng để làm cơ sở thực hiện.

Như vậy, bên cạnh pháp luật đầu tư và pháp luật doanh nghiệp, hầu hết các giao dịch M&A tại Việt Nam chịu sự điều chỉnh của pháp luật cạnh tranh, đặc biệt là việc thẩm định giao dịch. Điều này nhằm tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, ngăn chạm làm dụng vị trí thống lĩnh để chi phối thị trường, làm ảnh hưởng đến sự điều tiết của nền kinh tế. Quy định này cũng tạo điều kiện cho việc phát triển của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, đồng thời cũng là một cách thức để bảo vệ người tiêu dùng.