Việc phát triển phần mềm có sử dụng trí tuệ nhân tạo (“AI”) dựa trên các nội dung có bản quyền nói chung đặt ra các câu hỏi pháp lý liên quan đến quyền tác giả và quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam. Điển hình cho trường hợp này là việc sử dụng sách giáo khoa hoặc sách bài tập của các Nhà xuất bản tại Việt Nam nhằm tạo ra các bài tập và lời giải cho học sinh, giáo viên. Cần lưu ý rằng khi nhà phát triển phần mềm AI muốn sử dụng các tài liệu có bản quyền làm cơ sở để tạo ra các sản phẩm của AI thì phải hiểu rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và rủi ro pháp lý của mình theo quy định của pháp luật Việt Nam.
Bài viết liên quan:
Giải pháp bảo vệ quyền tác giả đối với nội dung trên Internet
Đề xuất 4 biện pháp xử lý hành vi vi phạm quyền tác giả
Những ưu đãi dành riêng cho doanh nghiệp sản xuất phần mềm
1. Tổng quan về quyền tác giả tại Việt Nam
Quyền tác giả tại Việt Nam được quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung năm 2009, 2019 và 2022 (“Luật SHTT”) là quyền của tổ chức cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu. Quyền tác giả bảo vệ những quyền lợi hợp pháp của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả đối với sản phẩm sáng tạo trong lĩnh vực văn học, nghệ thuật và khoa học thể hiện bằng bất kỳ phương tiện hay hình thức nào bao gồm cả sách giáo khoa, tài liệu học tập, phần mềm máy tính…
Đáng chú ý, Luật SHTT bảo vệ các tác phẩm dưới danh nghĩa quyền tác giả mà tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả không bắt buộc phải đăng ký với Cục Bản quyền Tác giả. Theo đó, quyền tác giả đối với một tác phẩm phát sinh từ thời điểm tác giả sáng tạo ra tác phẩm đó mà không phụ thuộc vào việc đã đăng ký hay chưa.
2. Sử dụng nội dung có chứa quyền tác giả để phát triển phần mềm AI
Việc đưa nội dung từ các tác phẩm có bản quyền vào hệ thống AI để phân tích và tạo ra các sản phẩm mới đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến quyền tác giả. Dưới đây là một số lưu ý cần thiết:
2.1. Phân tích dữ liệu, sao chép và quyền tác giả
Khi AI sử dụng nội dung từ tác phẩm để phân tích, xử lý, và tạo ra sản phẩm mới (chẳng hạn như bài tập, câu hỏi, hoặc giải thích), hành động này thường được coi là một dạng sử dụng tác phẩm –quyền mà tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả nắm giữ độc quyền theo quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, sao chép nội dung tác phẩm để phục vụ cho quá trình phân tích AI cũng nằm trong phạm vi quyền tác giả. Trừ khi việc trích dẫn hoặc sao chép này thuộc các trường hợp sử dụng hợp pháp mà không cần xin phép (như sử dụng cho mục đích nghiên cứu cá nhân hoặc giảng dạy không vì mục đích thương mại), bất kỳ hành động nào liên quan đến việc sao chép nội dung tác phẩm đều yêu cầu sự cho phép từ chủ sở hữu quyền tác giả.
2.2.
Tạo tác phẩm phái sinh
Một trong những quyền tài sản quan trọng của tác giả là quyền tạo ra tác phẩm phái sinh. Khi AI sử dụng nội dung từ một tác phẩm gốc để tạo ra các sản phẩm mới, dù đó là dưới dạng bài tập hay câu hỏi tự động, những sản phẩm này có thể được coi là tác phẩm phái sinh. Việc tạo ra tác phẩm phái sinh từ nội dung có bản quyền mà không có sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả là vi phạm quyền tác giả.
2.3. Mục đích sử dụng
Mục đích sử dụng cũng là yếu tố quan trọng trong việc xác định liệu có vi phạm quyền tác giả hay không. Sử dụng tác phẩm cho mục đích thương mại, như tích hợp vào phần mềm AI cung cấp dịch vụ học tập yêu cầu sự cho phép của chủ sở hữu tác phẩm và có thể phát sinh phí bản quyền.
Như vậy, việc sử dụng nội dung tác phẩm có bản quyền để phân tích và tạo ra nội dung mới thông qua AI chắc chắn được xem là sử dụng quyền tác giả. Do đó, nhà phát triển phần mềm cần thực hiện đầy đủ các bước xin phép và tuân thủ pháp luật liên quan đến quyền tác giả để tránh các rủi ro pháp lý.
3. Trách nhiệm khi sử dụng nội dung có bản quyền
Trước khi sử dụng nội dung có bản quyền tác giả để phát triển phần mềm AI, nhà phát triển phần mềm cần phải lưu ý thực hiện các công việc sau để đảm bảo việc sử dụng hợp pháp tác phẩm và tuân thủ đầy đủ các quy định về sở hữu trí tuệ:
3.1. Xin phép sử dụng tác phẩm
Các tác phẩm như sách giáo khoa và tài liệu học tập là tác phẩm được bảo hộ dưới dạng quyền tác giả và khi sử dụng các tác phẩm này, nhà phát triển phần mềm cần phải có được sự đồng ý của tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
3.2. Ký kết hợp đồng sử dụng tác phẩm
Hợp đồng nên quy định rõ phạm vi sử dụng, thời hạn, và phí bản quyền. Điều này giúp bảo vệ quyền lợi của cả các bên và tránh các tranh chấp pháp lý sau này.
3.3. Tuân thủ quy định về quyền nhân thân
Việc sử dụng các tác phẩm không được làm thay đổi nội dung hoặc ý nghĩa của tác phẩm gốc, và phải ghi nhận công lao của tác giả theo đúng quy định.
4. Hậu Quả Pháp Lý Khi Không Tuân Thủ
Vi phạm quyền tác giả có thể dẫn đến các hậu quả pháp lý nghiêm trọng, được phân loại thành ba nhóm chính:
4.1. Trách Nhiệm Dân Sự
- Buộc ngừng hành vi vi phạm: Người vi phạm có thể bị yêu cầu dừng ngay lập tức việc sử dụng trái phép tác phẩm.
- Trả phí bản quyền: Người vi phạm phải trả phí bản quyền tác giả tuỳ thuộc vào tính chất, hành vi, thời gian và nguồn lợi thu được từ việc xâm phạm quyền tác giả đó.
- Bồi thường thiệt hại: Người vi phạm phải bồi thường cho chủ sở hữu quyền tác giả nếu có thiệt hại xảy ra do hành vi vi phạm.
- Công khai xin lỗi: Ngoài việc bồi thường, người vi phạm còn phải công khai xin lỗi và đính chính thông tin.
4.2. Xử Phạt Hành Chính
- Các hành vi sử dụng, sao chép hoặc chuyển thể trái phép tài liệu có bản quyền có thể bị xử phạt lên tới 250.000.000 VNĐ.
- Ngoài ra, các ứng dụng hoặc sản phẩm vi phạm có thể bị tịch thu hoặc bị buộc phải gỡ bỏ khỏi thị trường.
4.3. Trách Nhiệm Hình Sự
- Các hành vi vi phạm nghiêm trọng quyền tác giả có thể bị xử phạt lên đến 3.000.000.000 VNĐ hoặc bị phạt tù lên đến 3 năm.
- Cá nhân vi phạm còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm; Tổ chức vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 6 tháng đến 2 năm hoặc bị cấm kinh doanh trong một số lĩnh vực nhất định từ 1 đến 3 năm.
5. Lưu ý
Để tránh các rủi ro pháp lý khi phát triển phần mềm AI, nhà phát triển phần mềm cần lưu ý cân nhắc thực hiện các công việc sau:
- Liên hệ trực tiếp với chủ sở hữu quyền tác giả nhằm đảm bảo việc sử dụng nội dung được phép và hợp pháp, đồng thời đàm phán về phạm vi sử dụng và phí bản quyền phù hợp.
- Đăng ký hoặc thông báo với cơ quan chức năng: Nếu phần mềm có yếu tố thương mại, việc đăng ký hoặc thông báo với Bộ Công Thương là cần thiết để tuân thủ quy định về thương mại điện tử.
- Thường xuyên tham khảo ý kiến từ các chuyên gia pháp lý để cập nhật và tuân thủ đúng các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Tóm lại, việc sử dụng nội dung có bản quyền để phát triển phần mềm AI tại Việt Nam đòi hỏi tuân thủ chặt chẽ quy định về quyền tác giả. Bất kỳ vi phạm nào cũng có thể dẫn đến trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự, ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh và uy tín doanh nghiệp. Vì vậy, việc thực hiện đầy đủ các biện pháp pháp lý và tham vấn ý kiến chuyên gia là rất quan trọng để đảm bảo tuân thủ pháp luật và tránh các tranh chấp không đáng có.
Tại PLF Law Firm
Chúng tôi hiểu rằng mối liên hệ giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và quyền sở hữu trí tuệ là một lĩnh vực phức tạp và không ngừng thay đổi. Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục và công nghệ, các nhà phát triển AI cần đặc biệt lưu ý đến khung pháp lý – nhất là khi sử dụng các nội dung có bản quyền.
Đội ngũ luật sư của chúng tôi cung cấp giải pháp tư vấn chiến lược, giúp khách hàng nắm rõ bức tranh pháp lý về sở hữu trí tuệ tại Việt Nam, đảm bảo tuân thủ pháp luật về bản quyền đồng thời thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Dù bạn đang xây dựng phần mềm AI, khai thác nội dung giáo dục có bản quyền hay mở rộng các sản phẩm số, chúng tôi luôn sẵn sàng đồng hành với những giải pháp pháp lý phù hợp.
Nếu doanh nghiệp của bạn đang tích hợp AI vào lĩnh vực công nghệ giáo dục hoặc các ứng dụng liên quan đến nội dung, chuyên môn của chúng tôi trong lĩnh vực Sở hữu trí tuệ, Cấp phép và Luật Công nghệ sẽ giúp bạn tránh được rủi ro pháp lý và nắm bắt cơ hội một cách hiệu quả.
📩 Liên hệ với PLF Law Firm ngay hôm nay để được tư vấn pháp lý chuyên sâu về Luật Sở hữu trí tuệ và Công nghệ tại Việt Nam qua email inquiry@plf.vn hoặc gọi +84913 902 906.
Thời gian viết bài: Ngày 03/04/2025
PLF Law Firm
