Nhằm nâng cao sức hấp để thu hút thêm nhiều vốn đầu tư nước ngoài, Việt Nam đang tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, trong đó việc sửa đổi thủ tục đầu tư đặc biệt tại Nghị định 19/2025/NĐ-CP và Luật Đầu tư 2025 là một bước tiến đáng chú ý. Cơ chế này được thiết kế nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai một số dự án đầu tư thuộc diện đặc biệt, thông qua việc đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng tính linh hoạt cho nhà đầu tư khi triển khai dự án. Bài viết này của PLF nhằm giúp cung cấp cho những nhà đầu tư một số thông tin tổng quan về thủ tục đầu tư đặc biệt theo quy định mới để các nhà đầu tư nước ngoài có thể xem xét và cân nhắc khi triển khai hoạt động đầu tư tại Việt Nam.
- Loại hình dự án đầu tư được phép thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt
Nghị định 19/2025/NĐ-CP và Luật Đầu tư 2025 đã có sự thay đổi đáng kể khi loại bỏ danh sách cụ thể các dự án đủ điều kiện áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt. Thay vì cách tiếp cận liệt kê như trước đây, các văn bản trên chuyển sang cách tiếp cận mở hơn, dựa trên tiêu chí về địa điểm kết hợp với cơ chế loại trừ. Theo đó, nhà đầu tư có thể lựa chọn áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt đối với các dự án triển khai tại khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung, khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và các khu chức năng trong khu kinh tế, trừ các dự án thuộc diện phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Chính phủ.
Cách tiếp cận này thể hiện sự khái quát và linh hoạt hơn so với quy định cũ. Trước đây, ngoài điều kiện về địa điểm, pháp luật còn đặt ra các yêu cầu cụ thể về ngành, nghề đầu tư, giới hạn phạm vi áp dụng đối với một số lĩnh vực nhất định như trung tâm đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển (R&D), hay công nghiệp bán dẫn và vi mạch điện tử.
Việc loại bỏ các ràng buộc về ngành, nghề cho thấy xu hướng cải cách theo hướng mở rộng phạm vi tiếp cận và tăng tính chủ động cho nhà đầu tư, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn trong việc lựa chọn và triển khai dự án theo thủ tục đầu tư đặc biệt. Đây được xem là một bước tiến quan trọng, góp phần khuyến khích dòng vốn đầu tư và nâng cao sức cạnh tranh của môi trường đầu tư tại Việt Nam.
- Thời gian thực hiện thủ tục
Theo quy định tại Điều 28 Luật Đầu tư 2025, các dự án đăng ký theo thủ tục đầu tư đặc biệt sẽ được miễn thực hiện một loạt thủ tục hành chính quan trọng. Cụ thể, nhà đầu tư không phải thực hiện các thủ tục như: chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định công nghệ, lập báo cáo đánh giá tác động môi trường, lập quy hoạch chi tiết, cấp giấy phép xây dựng, cũng như các thủ tục xin phê duyệt, chấp thuận trong lĩnh vực xây dựng và phòng cháy, chữa cháy.
Theo đó, thay vì việc phải thực hiện đầy đủ các thủ tục hành chính liên quan đến môi trường, phòng cháy chữa cháy,… rồi mới được phép đưa dự án đầu tư đi vào hoạt động chính thức – cơ chế tiền kiểm, pháp luật chuyển sang cơ chế hậu kiểm thông qua cam kết của nhà đầu tư. Cụ thể, tại hồ sơ đề xuất dự án đầu tư, nhà đầu tư cần có có văn bản cam kết đáp ứng đầy đủ các điều kiện, tiêu chuẩn, quy chuẩn pháp luật liên quan đến xây dựng, bảo vệ môi trường và phòng cháy, chữa cháy. Sau đó, trong quá trình triển khai dự án, nhà đầu tư mới phải thực hiện các công việc liên quan để đảm bảo việc tuân thủ theo đúng các cam kết này. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền sẽ căn cứ vào những cam kết của nhà đầu tư trong hồ sơ đề xuất dự án để thực hiện thanh tra, kiểm tra, giám sát, đánh giá, xử lý vi phạm hành chính và quản lý nhà nước đối với dự án.
Sự thay đổi này thể hiện rõ nét khi so sánh với quy định trước đây. Ví dụ, đối với các dự án thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Thủ tướng Chính phủ, riêng giai đoạn xin chấp thuận đã có thể kéo dài khoảng 65 ngày làm việc. Trong khi đó, theo cơ chế mới, nhà đầu tư không còn phải thực hiện thủ tục này, qua đó rút ngắn đáng kể thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.
- Thách thức khi thực hiện thủ tục đầu tư đặc biệt
Bên cạnh những cải cách tích cực, việc áp dụng thủ tục đầu tư đặc biệt theo Nghị định 19/2025/NĐ-CP và Luật Đầu tư 2025 cũng đặt ra không ít thách thức đối với nhà đầu tư.
Trước hết, việc nới lỏng cơ chế tiền kiểm nhưng tăng cường hậu kiểm giúp rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, song đồng thời làm gia tăng rủi ro trong giai đoạn triển khai và vận hành dự án. Các thủ tục vốn có tính chất kỹ thuật và phức tạp như đánh giá tác động môi trường, tuân thủ tiêu chuẩn xây dựng… nay được chuyển sang giai đoạn sau, đòi hỏi nhà đầu tư phải chủ động đáp ứng trong quá trình thực hiện dự án. Điều này có thể khiến nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài, gặp khó khăn hoặc lúng túng nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, dẫn đến nguy cơ vi phạm quy định pháp luật. Trước đây, khi các thủ tục này được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu, nhà đầu tư có điều kiện đánh giá đầy đủ tính khả thi và mức độ tuân thủ trước khi quyết định đầu tư.
Bên cạnh đó, một vấn đề thực tiễn đáng lưu ý là những thông tư, nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đầu tư 2025 hiện vẫn chưa được ban hành đầy đủ. Sự thiếu vắng các quy định chi tiết về biểu mẫu, quy trình và cách thức thực hiện có thể gây ra sự lúng túng trong quá trình áp dụng, thậm chí làm chậm tiến độ triển khai dự án của nhà đầu tư.
Có thể thấy, việc tinh giản thủ tục hành chính và chuyển sang cơ chế cam kết – hậu kiểm có thể góp phần giảm đáng kể gánh nặng tuân thủ, đồng thời đẩy nhanh quá trình triển khai hoạt động đầu tư của nhà đầu tư tại Việt Nam. Đây là một bước cải cách quan trọng, giúp nâng cao tính cạnh tranh của môi trường đầu tư tại Việt Nam trong bối cảnh thu hút dòng vốn quốc tế ngày càng mạnh mẽ. Tuy nhiên, nhà đầu tư vẫn cần thận trọng đánh giá rủi ro tuân thủ và theo dõi sát diễn biến hoàn thiện khung pháp lý để đảm bảo việc triển khai dự án được hiệu quả và bền vững.
Thời gian viết bài: ngày 01/04/2026.
Bài viết được căn cứ theo pháp luật hiện hành tại thời điểm được ghi nhận như trên và có thể không còn phù hợp tại thời điểm người đọc tiếp cận bài viết này do pháp luật áp dụng đã có sự thay đổi và trường hợp cụ thể mà người đọc muốn áp dụng. Do đó bài viết chỉ có giá trị tham khảo.
PLF Law Firm
