Lựa chọn cấu trúc giao dịch trong thương vụ Mua bán và Sáp nhập doanh nghiệp (M&A) là một trong những yếu tố đóng vai trò then chốt quyết định sự thành công hay thất bại của một giao dịch. Ngoài việc đề cập đến cách thức tổ chức của giao dịch thì cấu trúc giao dịch M&A sẽ giúp làm rõ các thời điểm mấu chốt của giao dịch, quy trình và điều khoản thanh toán, khung pháp lý….
Lựa chọn cấu trúc giao dịch phù hợp là một quá trình phức tạp đòi hỏi sự hiểu biết sâu rộng về nhiều lĩnh vực như tài chính, quản trị doanh nghiệp, pháp lý, thuế. Bài viết dưới đây sẽ phân tích các loại cấu trúc giao dịch phổ biến và đánh giá ưu điểm, nhược điểm tương ứng của từng loại cấu trúc giao dịch M&A.
Tại thị trường Việt Nam, ba loại cấu trúc giao dịch phổ biến mà các giao dịch M&A thường áp dụng có thể kể đến là mua tài sản (Asset Purchase), mua cổ phần (phần vốn góp) (Stock Purchase), và sáp nhập (Merger). Với mỗi cấu trúc giao dịch phổ biến sẽ có các ưu, nhược điểm khác nhau, cụ thể:
1. Mua tài sản
a. Ưu điểm:
- Cho phép bên mua lựa chọn tài sản và nợ cụ thể để mua lại, có quyền kiểm soát tốt hơn đối với những yêu cầu được nêu trong giao dịch;
- Sử dụng điểm yếu của doanh nghiệp mục tiêu để giành lợi thế khi doanh nghiệp có những khoản nợ vượt khả năng xử lý hoặc các vấn đề pháp lý tiềm ẩn mà bên mua có thể giải quyết được;
- Mang lại sự khởi đầu mới cho bên mua vì bên mua có thể chủ động thiết lập cơ sở thuế mới cho tài sản được mua, có khả năng mang lại lợi ích về thuế;
- Thừa hưởng các quyền sở hữu trí tuệ từ tài sản được mua;
- Có thể tiếp nhận lại bộ máy nhân sự hoạt động tại tài sản mua bằng các thoả thuận tương ứng.
b. Nhược điểm:
- Bên mua sẽ cần phải thực hiện thẩm định cẩn thận hơn vì mỗi tài sản cần phải được xác định và chuyển giao một cách riêng lẻ;
- Có thể phát sinh thêm các thủ tục liên quan đến đăng ký quyền sở hữu đối với các tài sản cần đăng ký quyền sở hữu. Một số đối tượng tài sản là bất động sản sẽ bị hạn chế chuyển nhượng với trường hợp bên mua là nhà đầu tư nước ngoài.
- Khó mở rộng quy mô dựa trên tài sản hiện hữu. Có thể phải thực hiện thay đổi cơ cấu, công nghệ để phát triển hoạt động kinh doanh với tài sản được mua.
2. Mua cổ phần (Phần vốn góp)
Theo đó bên mua sẽ mua lại cổ phần (phần vốn góp) của doanh nghiệp mục tiêu và sẽ sở hữu một phần (hoặc toàn bộ) doanh nghiệp (bao gồm cả nợ và tài sản và các trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp) dựa trên tỷ lệ cổ phần (phần vốn góp) sở hữu tại doanh nghiệp mục tiêu sau khi mua lại. Đây là phương thức có thể nói là phổ biến nhất trong các thương vụ M&A.
a. Ưu điểm:
- Quy trình giao dịch sẽ được đơn giản hóa về chi phí và thời gian vì khi mua lại cổ phần (phần vốn góp) của doanh nghiệp mục tiêu thì tài sản và nợ phải trả của doanh nghiệp mục tiêu cũng được mua lại;
- Việc cập nhật các thông tin mới của bên mua trên các giấy phép, giấy chứng nhận sẽ thuận tiện hơn.
b. Nhược điểm:
- Trường hợp bên mua là nhà đầu tư nước ngoài thì các nhà đầu tư này cần đáp ứng các điều kiện về hạn chế tiếp cận thị trường theo quy định của pháp luật về đầu tư;
- Việc mua lại cổ phần (phần vốn góp) của doanh nghiệp mục tiêu đồng nghĩa với việc bên mua sẽ mua cả trách nhiệm về tài chính, các rủi ro tiềm ẩn của doanh nghiệp mục tiêu;
- Quyền kiểm soát đối với tài sản của doanh nghiệp mục tiêu sẽ hạn chế hơn vì bên mua cần tuân thủ các quy định về quản trị nội bộ đang tồn tại trong doanh nghiệp mục tiêu trừ khi các bên thoả thuận thay đổi các quy định nội bộ này theo sự thiết lập của bên mua;
- Các rủi ro liên quan đến việc kế thừa, chằng hạn như các tranh chấp, kiện tụng đang trong thời gian giải quyết hoặc các trách nhiệm cần thực hiện từ doanh nghiệp mục tiêu.
3. Sáp nhập (Merger)
Với phương thức này thì một hoặc một số doanh nghiệp có thể sáp nhập vào một doanh nghiệp khác bằng cách chuyển toàn bộ tài sản, quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp sang doanh nghiệp nhận sáp nhập, đồng thời chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp bị sáp nhập. Hoặc các bên thường sẽ sáp nhập theo hình thức hợp nhất doanh nghiệp, theo đó thì hai hoặc nhiều doanh nghiệp có thể hợp nhất thành một doanh nghiệp hoàn toàn mới, đồng thời sẽ chấm dứt sự tồn tại của các doanh nghiệp bị hợp nhất.
a. Ưu điểm:
- Các bên có thể tận dụng được vị thế thị trường vốn có của các doanh nghiệp bị sáp nhập.
Ví dụ: Doanh nghiệp A có mạng lưới phân phối mạnh nhưng thiếu các sản phẩm sáng tạo. Việc doanh nghiệp A sáp nhập với doanh nghiệp B, một công ty có thế mạnh trong nghiên cứu và phát triển sản phẩm có thể tạo ra một doanh nghiệp mới có tính cạnh tranh và hoạt động hiệu quả hơn.
- Hiệu quả trong hoạt động kinh doanh sau khi sáp nhập có thể sẽ được cải thiện nhiều hơn.
- Thị trường được mở rộng hơn. Việc sáp nhập hoặc hợp nhất một doanh nghiệp ở một khu vực địa lý mới có thể mang lại khả năng tiếp cận các thị trường chưa được khai thác. Cách tiếp cận này cho phép các doanh nghiệp mở rộng cơ sở khách hàng và đa dạng hóa nguồn doanh thu.
b. Nhược điểm
- Hội nhập văn hóa: Việc sáp nhập hoặc hợp nhất các doanh nghiệp có nền văn hóa tổ chức khác nhau có thể là một thách thức đáng kể. Sự sai lệch về giá trị, phong cách làm việc và giao tiếp có thể phần nào làm cản trở nỗ lực hội nhập, dẫn đến sự không hài lòng của nhân viên, làm giảm năng suất trong công việc.
- Mâu thuẫn nội bộ: Việc tích hợp các hệ thống điều hành, quản trị doanh nghiệp có thể phức tạp và có khả năng gây ra mâu thuẫn nội bộ.
- Ảnh hưởng đến thương hiệu: Thay đổi thông tin doanh nghiệp có thể làm suy giảm ảnh hưởng của các thương hiệu, nhãn hiệu đã gây dựng trước đó.
- Thành viên thoái vốn: Một số thành viên, cổ đông tiềm năng rời đi do không tin tưởng việc sáp nhập sẽ có kết quả tích cực.
Cần lưu ý rằng, mặc dù các bên, đặc biệt là bên mua đã định hình cấu trúc giao dịch sơ bộ trong thương vụ M&A ngay từ ban đầu, tuy nhiên, cấu trúc giao dịch được lựa chọn có thể được các bên thay đổi cho phù hợp với tình trạng thực tế của doanh nghiệp mục tiêu sau khi có kết quả của hoạt động thẩm định.
4. Kết luận
Có thể thấy được bằng cách đánh giá thận trọng các ưu điểm và nhược điểm của các cấu trúc giao dịch thì các bên trong giao dịch, đặc biệt là bên mua có thể đưa ra quyết định lựa chọn phương thức giao dịch phù hợp với mục tiêu, chiến lược và khả năng chấp nhận rủi ro của mình. Bên cạnh đó cũng cần lưu ý rằng mỗi cấu trúc giao dịch đều có ý nghĩa riêng, có thể không phù hợp trong giao dịch này nhưng sẽ phù hợp với giao dịch khác. Hơn nữa, thực chất ưu, nhược điểm của mỗi loại cấu trúc giao dịch còn tùy thuộc vào nhu cầu và mục tiêu của bên mua và bên bán.
Tại Công ty Luật TNHH PLF
Các cấu trúc giao dịch M&A tại Việt Nam, bao gồm mua tài sản, mua cổ phần và sáp nhập, mang đến sự linh hoạt chiến lược giúp doanh nghiệp đạt được mục tiêu cụ thể. Chẳng hạn, mua tài sản cho phép người mua lựa chọn tài sản phù hợp, tránh các khoản nợ không cần thiết. Trong khi đó, mua cổ phần đơn giản hóa quy trình chuyển nhượng quyền sở hữu công ty mục tiêu. Sáp nhập mở ra cơ hội tận dụng lợi thế cộng hưởng, mở rộng thị trường nhưng đi kèm thách thức trong việc hòa nhập văn hóa và vận hành.
Tại PLF, chúng tôi hỗ trợ chủ doanh nghiệp lựa chọn đúng cấu trúc giao dịch M&A, đảm bảo tuân thủ pháp luật và giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn trong cả thương vụ. Để đạt kết quả tốt nhất, chúng tôi cũng cung cấp dịch vụ toàn diện cho Mua bán Sáp nhập, hỗ trợ doanh nghiệp hai bên xuyên suốt quá trình thực hiện giao dịch. Tùy theo tình hình và nhu cầu, PLF sẽ điều chỉnh chiến lược pháp lý, bao gồm Tái Cấu Trúc, Thẩm định Chuyên sâu, Tài chính và Ngân hàng và Thực hiện Giao dịch.
Liên hệ công ty Luật PLF qua email inquiry@plf.vn hoặc liên hệ số điện thoại +84913 902 906 hoặc Zalo | Viber | WhatsApp để nhận được 30 phút tư vấn miễn phí ban đầu.
Thời gian viết bài: ngày 05/12/2024.
Ông Bùi Công Thành, Luật sư Điều hành – Giám đốc
