Trước khi thực hiện bất kỳ một thương vụ M&A nào, Chủ doanh nghiệp – Bên Bán cần có những góc nhìn đầy đủ và tổng quát trên các khía cạnh ưu nhược điểm của thương vụ. Từ đó, Chủ doanh nghiệp có thể đưa ra những đánh giá phù hợp với thực tế hiện tại và chủ động điều chỉnh kế hoạch M&A tương ứng.
Dưới đây là những ưu điểm và nhược điểm mà chủ doanh nghiệp cần quan tâm:
Một số ưu điểm nổi bật của thương vụ M&A với Bên Bán
- Hiện thực hóa lợi nhuận cho cổ đông từ việc đầu tư khi chuyển nhượng cổ phần cho nhà đầu tư mới. Nếu doanh nghiệp hoạt động tốt có lãi, mức định giá có thể từ 10 – 15 lần P/E (Price/Earning) tùy thuộc ngành nghề và thời điểm thị trường. Cổ đông hiện tại có thể thu về một khoản lợi nhuận tốt sau khi đầu tư, thay vì chờ đợi doanh nghiệp có lãi và chia lợi nhuận hàng năm. Đối với những cổ đông không chuyển nhượng hoặc chuyển nhượng một phần, việc Bên mua trả giá cao sẽ giúp cổ đông hiện tại tăng giá trị cổ phiếu đang sở hữu.
- Đối với các chủ doanh nghiệp tìm kiếm thương vụ M&A để phát triển nguồn lực về vốn, kinh nghiệm, mở rộng thị trường và tận dụng thế mạnh của đối tác trong nước thì con đường M&A sẽ mang lại cho chủ doanh nghiệp cơ hội gia tăng sức mạnh về tài chính hoặc chiến lược kinh doanh từ đối tác, tạo nguồn lực lớn để doanh nghiệp tăng trưởng mạnh trong tương lai.
- Trên thực tế, chúng tôi nhận thấy khá nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính/khủng hoảng tìm kiếm cơ hội M&A để giúp giải quyết khó khăn nội tại. Việc có nhà đầu tư cùng tham gia tái cấu trúc nợ hoặc mô hình kinh doanh góp phần giúp doanh nghiệp trụ vững trong giai đoạn khó khăn như ảnh hưởng của Covid hay suy thoái kinh tế…
- Trong thời đại hội nhập như tại Việt Nam, rất nhiều đối tác từ các quốc gia phát triển như Nhật, Singapore, Châu Âu tìm kiếm các nhà cung cấp tại Việt Nam để cùng thương thảo về M&A với mục tiêu tạo điều kiện cho các bên gia nhập hệ sinh thái lớn hơn và mở ra nhiều cơ hội hợp tác, công nghệ, thị trường.
Một số nhược điểm nổi bật của thương vụ M&A với Bên Bán
- Mất quyền kiểm soát trong doanh nghiệp: Một trong những mối quan tâm của các Chủ Doanh nghiệp khi thực hiện các thương vụ M&A đó là sự “Mất quyền kiểm soát trong doanh nghiệp”. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra nếu nhà đầu tư chiếm tỷ lệ cổ phần chi phối thông thường là trên 65%. Khi đó, nhà đầu tư thường sẽ áp đặt những chiến lược, thay đổi về quản trị… Trên thực tế, rất nhiều doanh nghiệp xảy ra tranh chấp giữa các cổ đông dẫn đến kết quả kinh doanh đi xuống hoặc vướng vào các vụ kiện tụng ảnh hưởng đến doanh nghiệp. Thực tế, nhiều nhà đầu tư tìm đến doanh nghiệp tốt để M&A với mục tiêu thâu tóm với chi phí thấp.
- Thay đổi văn hóa doanh nghiệp: Toàn bộ nhân sự của doanh nghiệp thường rơi vào trạng thái lo lắng về việc phù hợp với văn hóa mới hay thay đổi điều kiện làm việc mới hay không? Có rủi ro bị sa thải hay không sau khi tái cấu trúc. Điều này thường xảy ra với nhân sự cấp cao, các vị trí này thường được thay thế bởi nhân sự mới của nhà đầu tư. Doanh nghiệp sau M&A theo thời gian sẽ mất đi bản sắc mà chủ doanh nghiệp đã gây dựng từ rất lâu.
- Bảo mật thông tin quan trọng: Trong quá trình thương lượng, tìm hiểu kế hoạch kinh doanh, các chủ doanh nghiệp dù đã ký Thư bảo mật thông tin (NDA) với nhà đầu tư nhưng vẫn rất lo lắng các thông tin nhạy cảm được tiết lộ trong quá trình đàm phán và thẩm định. Đặc biệt khi làm việc với các nhà đầu tư cùng ngành nghề với doanh nghiệp. Điều này ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh sắp tới nếu thương vụ thất bại.
- Ảnh hưởng tiêu cực đến thương hiệu nếu thương vụ thất bại: Trong một tình huống xấu xảy ra là thương vụ sau quá trình đàm phán dẫn đến thất bại. Điều này đôi lúc được lan truyền trên thị trường và gián tiếp ảnh hưởng tiêu cực đến thương hiệu nếu thương vụ thất bại.
Nhìn chung thì việc nhận định chính xác các ưu điểm và nhược điểm của thương vụ M&A giúp chủ doanh nghiệp đánh giá lại nhu cầu thực tế để đưa ra các quyết định phù hợp với mục tiêu của mình điển hình như sau:
- Tỷ lệ bán cổ phần cân nhắc dưới 50% hay dưới 65%… để có thể mất quyền biểu quyết nhưng không mất quyền kiểm soát.
- Đề xuất các điều kiện tiên quyết cần thương thảo với nhà đầu tư khi ký các thỏa thuận đầu tư như giữ lại nhân sự chủ chốt ít nhất 1-2 năm, hạn chế can thiệp vào việc điều hành doanh nghiệp, thay đổi văn hóa phải có lộ trình…
- Cân nhắc lựa chọn phương án bán một phần cổ phần và tăng vốn từ nhà đầu tư để có nguồn vốn dồi dào phát triển doanh nghiệp trong tương lai.
- Tìm hiểu kỹ hơn về nhà đầu tư như nguồn lực tài chính, nhu cầu cần M&A của nhà đầu tư, tiến độ giải ngân vốn, những thay đổi về văn hóa quản trị, các mục tiêu của doanh nghiệp sau M&A.
