Theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành, bảo vệ môi trường là quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm luật định của các cá nhân, tổ chức nói chung và các doanh nghiệp khi tham gia vào hoạt động sản xuất kinh doanh.
Hoạt động bảo vệ môi trường phải được tiến hành thường xuyên, công khai, minh bạch. Trong đó, ưu tiên dự báo, phòng ngừa ô nhiễm, sự cố, suy thoái môi trường, quản lý rủi ro về môi trường. Đồng thời, các doanh nghiệp có trách nhiệm giảm thiểu phát sinh chất thải, tăng cường tái sử dụng, tái chế chất thải để khai thác giá trị tài nguyên của chất thải. Trong bài viết này chúng tôi sẽ làm rõ về Báo cáo tác động môi trường và các trách nhiệm khi triển khai dự án đầu tư tại Việt Nam.
1. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo về môi trường
Doanh nghiệp cần lưu ý trong quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh không được thực hiện các hành vi sau:
- Vận chuyển, chôn, lấp, đổ, thải, đốt chất thải rắn, chất thải nguy hại không đúng quy trình kỹ thuật, quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
- Xả nước thải, xả khí thải chưa được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường.
- Phát tán, thải ra môi trường chất độc hại, vi rút độc hại có khả năng lây nhiễm cho con người, động vật, vi sinh vật chưa được kiểm định, xác súc vật chết do dịch bệnh và tác nhân độc hại khác đối với sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên.
- Gây tiếng ồn, độ rung vượt mức cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường; xả thải khói, bụi, khí có mùi độc hại vào không khí.
- Thực hiện dự án đầu tư hoặc xả thải khi chưa đủ điều kiện theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường.
- Nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, quá cảnh chất thải từ nước ngoài dưới mọi hình thức.
- Nhập khẩu trái phép phương tiện, máy móc, thiết bị đã qua sử dụng để phá dỡ, tái chế.
- Không thực hiện công trình, biện pháp, hoạt động phòng ngừa, ứng phó, khắc phục sự cố môi trường theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường và quy định khác của pháp luật có liên quan.
- Che giấu hành vi gây ô nhiễm môi trường, cản trở, làm sai lệch thông tin, gian dối trong hoạt động bảo vệ môi trường dẫn đến hậu quả xấu đối với môi trường.
- Sản xuất, kinh doanh sản phẩm gây nguy hại cho sức khỏe con người, sinh vật và tự nhiên; sản xuất, sử dụng nguyên liệu, vật liệu xây dựng chứa yếu tố độc hại vượt mức cho phép theo quy chuẩn kỹ thuật môi trường.
- Sản xuất, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất và tiêu thụ chất làm suy giảm tầng ô-dôn theo quy định của điều ước quốc tế về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
- Phá hoại, xâm chiếm trái phép di sản thiên nhiên.
- Phá hoại, xâm chiếm công trình, thiết bị, phương tiện phục vụ hoạt động bảo vệ môi trường.
Như vậy, những hành vi nghiêm cấm nêu trên là để bảo vệ môi trường nước, môi trường đất và môi trường không khí và môi trường di sản thiên nhiên.
2. Thực hiện đánh giá môi trường
Dựa vào quy mô và phân loại dự án đầu tư, doanh nghiệp (chủ đầu tư) có trách nhiệm thực hiện đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá sơ bộ tác động môi trường hoặc đánh giá tác động môi trường.
Doanh nghiệp có thể còn phải thực hiện tham vấn trong đánh giá tác động môi trường thông qua đăng tải trên trang thông tin điện tử và tham vấn với các đối tượng tham vấn sau:
- Cộng đồng dân cư, cá nhân chịu tác động trực tiếp bởi tác động môi trường do các hoạt động của dự án gây ra như cộng đồng dân cư, cá nhân sinh sống, sản xuất, kinh doanh tại khu vực đất, mặt nước, đất có mặt nước, khu vực biển bị chiếm dụng cho việc đầu tư dự án;… Việc tham vấn đối tượng này được thực hiện thông qua hình thức họp lấy ý kiến.
- Cơ quan, tổ chức có liên quan trực tiếp đến dự án đầu tư như Ủy ban nhân dân cấp xã, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã nơi thực hiện dự án; Ban quản lý, chủ đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp nơi dự án nằm trong ranh giới quản lý;… Việc tham vấn đối tượng này được thực hiện thông qua hình thức tham vấn bằng văn bản.
Doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường và gửi cơ quan thẩm định đánh giá tác động môi trường đúng thời hạn.
Trong quá trình chuẩn bị, triển khai thực hiện dự án đầu tư trước khi vận hành, doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện đánh giá tác động môi trường khi có một hoặc các thay đổi dưới đây so với quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường trước đó:
- Tăng quy mô, công suất của dự án tới mức phải thực hiện thủ tục chấp thuận điều chỉnh chủ trương đầu tư hoặc thủ tục điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư;
- Thay đổi công nghệ sản xuất của dự án làm phát sinh chất thải vượt quá khả năng xử lý chất thải của các công trình bảo vệ môi trường so với phương án trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường;
- Thay đổi công nghệ xử lý chất thải của dự án có khả năng tác động xấu đến môi trường so với phương án trong quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường;
- Thay đổi địa điểm thực hiện dự án, trừ trường hợp dự án đầu tư trong khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp có địa điểm thực hiện dự án thay đổi phù hợp với quy hoạch phân khu chức năng của khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt;
- Thay đổi vị trí xả trực tiếp nước thải sau xử lý vào nguồn nước có yêu cầu cao hơn về quy chuẩn xả thải hoặc thay đổi nguồn tiếp nhận làm gia tăng ô nhiễm, sạt lở, sụt lún.
3. Tuân thủ quy định về xin cấp giấy phép môi trường
Đối với các dự án có yêu cầu phải có giấy phép môi trường, doanh nghiệp cần phải đáp ứng được các điều kiện và thủ tục để cơ quan có thẩm quyền cấp phép.
Giấy phép môi trường là căn cứ để thực hiện việc thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với các hoạt động bảo vệ môi trường của dự án đầu tư, cơ sở, khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp. Ngoài ra, giấy phép môi trường còn là cơ sở để doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường.
4. Đăng ký môi trường
Doanh nghiệp phải thực hiện đăng ký môi trường khi thực hiện các dự án sau:
- Các dự án đầu tư có phát sinh chất thải không thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường;
- Cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoạt động trước ngày 01/01/2022 có phát sinh chất thải không thuộc đối tượng phải có giấy phép môi trường.
Ngoài các quy định nêu trên, để bảo vệ môi trường, doanh nghiệp phải đảm bảo quản lý nước thải, quản lý bụi, khí thải và chất ô nhiễm khác.
Như vậy, vấn đề bảo vệ môi trường được Nhà nước Việt Nam quản lý với các quy định hiện hành mang tính chặt chẽ. Do đó, các doanh nghiệp cần ý thức được quyền và đảm bảo thực hiện các trách nhiệm và nghĩa vụ của mình trong hoạt động bảo vệ môi trường. Vấn đề này nhằm tránh các tác động xấu đến môi trường và khiến doanh nghiệp phải gánh chịu các hậu quả pháp lý liên quan.
