Trong những năm gần đây, Việt Nam tiếp tục là điểm đến hấp dẫn đối với các nhà đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, việc nhà đầu tư nước ngoài có thể gia nhập thị trường Việt Nam theo hình thức thành lập tổ chức kinh tế không phụ thuộc vào cơ hội kinh doanh mà chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của hệ thống pháp luật về đầu tư của Việt Nam. Với quy định pháp luật hiện tại, để thành lập một pháp nhận tại Việt Nam, một trong những bước quan trọng đầu tiên mà nhà đầu tư nước ngoài phải thực hiện là xin cấp Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC).
Sự ra đời của Nghị định 96/2026/NĐ-CP đã mang lại một số thay đổi đáng chú ý trong trình tự và cách thức nhà đầu tư nước ngoài thực hiện hai thủ tục trên, cụ thể là việc trong một số trường hợp nhà đầu tư nước ngoài được phép xin ERC trước khi được cấp IRC. Quy định mới này mang lại lợi ích rõ rệt cho nhà đầu tư khi cho phép thực hiện thủ tục ERC, thay vì phải chờ hoàn tất IRC vốn thường mất nhiều thời gian do phải trải qua quá trình thẩm định phức tạp. Nhờ đó, nhà đầu tư có thể nhanh chóng thành lập doanh nghiệp, chủ động triển khai các hoạt động ban đầu và giảm đáng kể thời gian chờ đợi, qua đó cải thiện đáng kể tính linh hoạt và hiệu quả trong quá trình đầu tư.
Tuy nhiên để có thể thực hiện thủ tục đầu tư theo trình tự mới đòi hỏi nhà đầu tư cần nắm rõ các điều kiện có liên quan để đảm bảo việc tuân thủ pháp luật. Bài viết này của PLF nhằm giúp cung cấp cho những nhà đầu tư nước ngoài một số thông tin tổng quan về trình tự đầu tư mới dưới hình thực thành lập doanh nghiệp để các nhà đầu tư có thể xem xét và cân nhắc thực hiện.
1. Nhà đầu tư được quyền lựa chọn trình thực hiện các thủ tục đầu tư
Như đã đề cập ở trên, Luật Đầu tư 2025 đã ghi nhận một bước tiến đáng kể trong việc thực hiện thủ tục đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài. Cụ thể, nhà đầu tư được trao quyền chủ động lựa chọn thứ tự thực hiện giữa ERC và IRC, tùy thuộc vào nhu cầu thực tế của dự án, đặc điểm của dự án và chiến lược kinh doanh cùa nhà đầu tư. Trên cơ sở đó, trình tự triển khai có thể được thực hiện theo hai hướng chính:
(i) Một là, xin ERC trước rồi sau đó xin IRC. Lựa chọn này sẽ phù hợp khi hoạt động đầu tư của nhà đầu tư nước ngoài dự định thực hiện tại Việt Nam có tính chất đơn giản và đảm bảo việc đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường tương ứng được quy định theo pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế có liên quan.
Khi lựa chọn phương án này, nhà đầu tư có thể nhanh chóng thiết lập sự hiện diện pháp lý tại Việt Nam và tiến hành ký kết hợp đồng thuê văn phòng, tuyển dụng nhân sự, mở tài khoản ngân hàng hoặc chuẩn bị cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi để chuẩn bị nguồn lực cho việc xin cấp IRC và triển khai dự án sau đó.
(ii) Hai là, trình tự thông thường, xin IRC trước sau đó xin ERC. Lựa chọn này sẽ phù hợp với các dự án có tính chất phức tạp, nhạy cảm hoặc trong trường hợp nhà đầu tư mong muốn đảm bảo toàn bộ điều kiện đầu tư được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt trước khi thành lập pháp nhân.
2. Điều kiện thực hiện thủ tục đầu tư theo trình từ mới – xin ERC trước khi xin IRC
Việc bổ sung trình tự mới trong quá trình thực hiện dự án đầu tư không đồng nghĩa với việc nới lỏng hoàn toàn điều kiện áp dụng, mà vẫn đi kèm với những yêu cầu pháp lý nhất định. Theo đó, trong trường hợp nhà đầu tư lựa chọn thành lập tổ chức kinh tế trước, điều kiện tiên quyết là nhà đầu tư nước ngoài phải đáp ứng các điều kiện tiếp cận thị trường tương ứng được quy định theo pháp luật Việt Nam và các điều ước quốc tế có liên quan. Bên cạnh đó, nhà đầu tư có nghĩa vụ hoàn tất thủ tục xin cấp IRC trong thời hạn 12 tháng kể từ ngày thành lập doanh nghiệp. Trong thời gian này, việc điều chỉnh ERC nhằm bổ sung ngành, nghề kinh doanh gắn với dự án đầu tư chỉ được thực hiện sau khi IRC đã được cấp.
Đáng lưu ý, dù đã được thành lập về mặt pháp lý, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chỉ được phép triển khai dự án đầu tư sau khi hoàn tất thủ tục cấp hoặc điều chỉnh IRC. Quy định này nhằm đảm bảo hoạt động đầu tư vẫn được kiểm soát về mặt nội dung, điều kiện và phạm vi theo cơ chế quản lý của Nhà nước.
3. Một số lưu ý dành cho nhà đầu tư nước ngoài
Việc thành lập tổ chức kinh tế trước không đặt ra yêu cầu bắt buộc vốn điều lệ của công ty (được quy định tại ERC) phải trùng với tổng vốn góp của dự án đầu tư (được quy định tại IRC). Cách tiếp cận này tạo điều kiện linh hoạt cho nhà đầu tư trong việc cơ cấu nguồn vốn, cho phép bố trí và huy động vốn phù hợp với tiến độ triển khai thực tế của dự án.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trình tự mới này hiện chưa được hướng dẫn chi tiết và cũng chưa được áp dụng rộng rãi trong thực tiễn. Do đó, nhà đầu tư nước ngoài nên thận trọng theo dõi và chờ đợi các văn bản hướng dẫn bổ sung ngoài Nghị định 96/2026/NĐ-CP để có cơ sở triển khai một cách chắc chắn.
Từ góc độ pháp lý, quy định mới về trình tự thực hiện thủ tục đầu tư theo hình thức thành lập tổ chức kinh tế mới (xin ERC trước khi xin IRC) thể hiện xu hướng chuyển dịch rõ rệt từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm trong quản lý hoạt động đầu tư. Điều này đồng nghĩa với việc trọng tâm trách nhiệm pháp lý được chuyển sang giai đoạn sau khi doanh nghiệp được thành lập, đặc biệt liên quan đến việc bảo đảm tuân thủ điều kiện tiếp cận thị trường và thời hạn hoàn tất thủ tục đầu tư theo quy định. Trong bối cảnh đó, việc rà soát pháp lý ngay từ giai đoạn chuẩn bị, đồng thời xây dựng lộ trình triển khai phù hợp và khả thi, đóng vai trò then chốt nhằm giảm thiểu rủi ro và đảm bảo tính tuân thủ pháp luật trong suốt vòng đời của dự án đầu tư.
