LĨNH VỰC KINH DOANH

Bình luận về tranh chấp cổ đông

Phần 2: Nguyên nhân phát sinh tranh chấp cổ đông trong công ty cổ phần

Bình luận về tranh chấp cổ đông - Phần 2: Nguyên nhân phát sinh tranh chấp cổ đông trong công ty cổ phần
Bình luận về tranh chấp cổ đông - Phần 2: Nguyên nhân phát sinh tranh chấp cổ đông trong công ty cổ phần

Tại bài viết gần đây nhất, chúng tôi đã phân tích các tranh chấp cổ đông phổ biến thường phát sinh trong quá trình hoạt động của các công ty cổ phần. Vậy những tranh chấp, xung đột này xảy ra là xuất phát từ những nguyên nhân nào, phải chăng đó là sai lầm khi lựa chọn đối tác không phù hợp hay sự mập mờ trong các thỏa thuận giữa các cổ đông, và các bên cần làm gì để tránh đi các tranh chấp này. Những gì chúng tôi phân tích dưới đây sẽ giúp bạn với tư cách sắp trở thành một cổ đông hay đang là cổ đông dự liệu được những tình huống có thể xảy ra và lên kế hoạch cho các hành động cần thực hiện để có thể hài hòa được mối quan hệ giữa các cổ đông và từ đó duy trì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Cổ đông không nắm rõ quy định của pháp luật

Đây được xem là nguyên nhân phổ biến. Thông thường các cổ đông sẽ chỉ quan tâm đến các vấn đề xoay quanh kế hoạch kinh doanh của công ty, các phương án để tìm kiếm khách hàng, xây dựng thương hiệu mà quên đi việc xây dựng và kiểm soát nội bộ, hoặc có nhưng chỉ tập trung đến đối tượng người lao động mà bỏ qua chính việc kiểm soát và cân bằng mối quan hệ giữa các cổ đông với nhau. Hoặc sự tuân thủ của cổ đông không được chú ý trong thời gian đầu thành lập và hoạt động của doanh nghiệp vì mọi thứ còn mới, chưa có doanh thu đáng kể hay ít xảy ra những va chạm về quyền và lợi ích. Tuy nhiên khi phát triển đến một mức độ nhất định, các cổ đông mới bắt đầu chú ý đến sự tuân thủ của cổ đông còn lại với những gi mà các bên đã cam kết.

Tại thời điểm này, có những nội dung không tuân thủ sẽ được các bên khắc phục, điều chỉnh nhưng cũng sẽ có những nội dung không thể khắc phục được và kéo theo đó là những hệ quả từ pháp lý và tài chính. Điển hình có thể kể đến việc có bất kỳ cổ đông nào chưa thanh toán đủ giá trị của các cổ phần mà cổ đông đó cam kết mua tại thời điểm thành lập, nhưng cổ đông này vẫn hưởng các quyền lợi ngang bằng với những cổ đông khác hoặc bán cổ phần cho bên thứ ba mặc dù chưa có quyền sở hữu cổ phần.

Điều lệ doanh nghiệp không ghi nhận đầy đủ ý chí của các cổ đông

Nguyên nhân này chủ yếu phát sinh từ các cổ đông sáng lập ban đầu. Các bên không xem trọng vị trí của điều lệ mà xác lập dựa trên một khuôn mẫu sẵn có theo hướng ghi nhận tương tự những gì pháp luật doanh nghiệp đã quy đinh như phương thức vận hành một doanh nghiệp, quyền và nghĩa vụ của các cổ đông với công ty. Tuy nhiên, cần hiểu rằng điều lệ là văn bản cam kết xác lập giữa các cổ đông sáng lập về việc thành lập công ty, ghi nhận các cơ chế quản lý nội bộ và hoạt động của công ty, từ đó nó trở thành căn cứ pháp lý đầu tiên và quan trọng nhất khi có tranh chấp xảy ra. Pháp luật doanh nghiệp quy định các điều kiện cơ bản để doanh nghiệp hoạt động, bên cạnh những nội dung mang tính bắt buộc thì cũng có những nội dung khác pháp luật quy định mang hướng mở để cho các cổ đông thỏa thuận và ghi nhận tại điều lệ nhằm phù hợp với ý chí của các cổ đông. Chính vì vậy ngay tại thời điểm ban đầu, các cổ đông sáng lập nên cùng ngồi lại với nhau để xây dựng bản Điều lệ doanh nghiệp một cách cụ thể và sát với ý chí của các bên nhất.

Thiếu sự minh bạch trong các báo cáo tài chính và các quyết định của ban điều hành

Tại giai đoạn ban đầu khi thiết lập công ty, các cổ đông nhìn chung vẫn chưa dự liệu trước các cách thức hành xử cũng như không xây dựng một quy trình kiểm soát đối với ban điều hành vì không đặt sự quan tâm nhiều đến những vấn đề có thể phát sinh liên quan đến các khoản thu chi tài chính của công ty trong quá trình vận hành. Từ đó, khi cổ đông xem xét các báo cáo tài chính của công ty trong quá trình hoạt động và nhận thấy một số điểm không hợp lý hoặc chứng từ không rõ ràng trong việc ghi nhận các khoản thu chi, thông thường cổ đông sẽ yêu cầu người điều hành giải thích,  nhưng“cách thức hành xử” như thế nào là phù hợp hầu như chưa được các cổ đông dự liệu, từ đó dẫn đến những bất đồng và tranh chấp nội bộ. Thực tế chỉ ra, bất đồng về tài chính là điều không thể tránh khỏi khi cùng hợp tác để hoạt động kinh doanh, tuy nhiên giữa các cổ đông cần xây dựng một khung hướng dẫn cho người điều hành để có thể xác định được mức độ tài chính nào người điều hành được quyền quyết định, tiêu chí nào đánh giá một khoản chi là hợp lý phù hợp với hoạt động của doanh nghiệp. Khi bộ khung hướng dẫn được xác lập thì bản thân các cổ đông phải chấp nhận các quyết định về tài chính mà người điều hành đã xác lập theo đúng thỏa thuận.

Tương tự như vấn đề về sự minh bạch về báo cáo tài chính thì các quyết định của người điều hành cũng cần được cụ thể hóa thành văn bản hướng dẫn. Rõ ràng nhìn qua chúng ta sẽ thấy rằng việc xây dựng khung hướng dẫn cả về tài chính và người điều hành có phần không hợp lý, bởi quyền của người điều hành với tư cách đại diện pháp luật được quy định tại các văn bản pháp luật, xuyên suốt từ bộ luật dân sự đến pháp luật doanh nghiệp, thuế – kế toán … .Tuy nhiên pháp luật chỉ đưa ra hướng dẫn chung nhất, việc của doanh nghiệp la cần cụ thể hóa quy định chung thành những hướng dẫn cụ thể tại các quy chế, quy tắc ứng xử của doanh nghiệp. Những nội dung này sẽ được quy định mà bằng cách thức nào đó sẽ sát với hoạt động của doanh nghiệp, phù hợp với cơ cấu tổ chức, ngành nghề hoạt động.

Thực tế chứng minh có nhiều doanh nghiệp hoạt động trong nhiều năm với sự tham gia của nhiều cổ đông bao gồm cả cổ đông nước ngoài, nhưng những tranh chấp cổ đông thường ít xảy ra bởi những công ty này đã dự liệu những rủi ro, bất đồng có thể xảy ra từ đó có biện pháp phòng tránh cũng như phương án xử lý. Điều này giúp doanh nghiệp phát triển một cách bền vững trong thời gian dài. Tính ổn định trong hoạt động cũng là điều mà các nhà đầu tư quan tâm khi họ dự định rót vốn đầu tư vào một doanh nghiệp bất kỳ bởi khi các cổ đông hòa thuận thì đồng nghĩa dòng vốn của nhà đầu tư cũng có cơ hội để gia tăng khả năng sinh lời.

Tuy nhiên, nếu không có được tiếng nói chung trong quá trình hoạt động, cổ đông sẽ giải quyết những tranh chấp nội bộ của minh bằng phương thức nào, vui lòng đón đọc phân tích của chúng tôi tại bài viết Phần 3. Phương thức giải quyết tranh chấp cổ đông.

Bài viết được căn cứ theo pháp luật hiện hành tại thời điểm được ghi nhận như trên và có thể không còn phù hợp tại thời điểm người đọc tiếp cận bài viết này do pháp luật áp dụng đã có sự thay đổi và trường hợp cụ thể mà người đọc muốn áp dụng. Do đó bài viết chỉ có giá trị tham khảo.