3 lưu ý khi xác lập thỏa thuận trọng tài

“Các doanh nghiệp khi lựa chọn giải quyết tranh chấp bằng Trọng tài cần lưu ý về thời điểm xác lập và hình thức, tính hợp pháp của thỏa thuận trọng tài nhằm tránh việc thỏa thuận trọng tài bị vô hiệu.”

Với các ưu thế như thời gian xử lý nhanh chóng, thủ tục tố tụng khá đơn giản, phán quyết được thừa nhận giá trị pháp lý và được thi hành như phán quyết của Tòa án, trọng tài thương mại đang ngày càng được nhiều doanh nghiệp lựa chọn để giải quyết tranh chấp. Đặc biệt, đối với các tranh chấp thương mại có yếu tố nước ngoài, trọng tài thương mại trở thành phương thức giải quyết được nhiều doanh nghiệp ưu tiên. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không phải có thỏa thuận trọng tài thì tranh chấp sẽ được Trọng tài thụ lý và giải quyết. Trong bài viết này, PLF sẽ đưa ra 3 điểm quan trọng cần lưu ý khi xác lập và thực hiện thỏa thuận trọng tài để đảm bảo thỏa thuận trọng tài có hiệu lực.

1. Thỏa thuận trọng tài chỉ áp dụng cho một số loại tranh chấp được xác định

Theo Điều 2 Luật Trọng tài thương mại 2010 thì Trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp sau đây:

• Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại;
• Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại;
• Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Như vậy, chỉ các thỏa thuận trọng tài được các bên xác lập để yêu cầu Trọng tài giải quyết các tranh chấp nêu trên thì mới có giá trị. Nếu các bên xác lập thỏa thuận trọng tài để giải quyết các tranh chấp khác như tranh chấp về lao động, tranh chấp dân sự về đất đai thì thỏa thuận trọng tài sẽ không có giá trị pháp lý.

Hầu hết các doanh nghiệp thường nhầm lẫn rằng Trọng tài chỉ giải quyết các tranh chấp về kinh doanh, thương mại, tức là các bên trong tranh chấp đều có mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, theo quy định nêu trên có thể thấy thẩm quyền giải quyết tranh chấp của Trọng tài được xác định theo loại tranh chấp hoặc chủ thể của tranh chấp.

Các tranh chấp có thể giải quyết bằng trọng tài:

Theo đó, về loại tranh chấp thì tranh chấp đó phải phát sinh từ hoạt động thương mại, tức các tranh chấp phát sinh từ hoạt động mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác.

Về chủ thể tranh chấp, Trọng tài sẽ giải quyết tranh chấp nếu trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại. Theo quy định này, bên có hoạt động thương mại có thể là hộ gia đình, cá nhân có đăng ký kinh doanh chứ không chỉ đơn thuần là doanh nghiệp. Vì vậy, một số tranh chấp giữa người lao động và người sử dụng lao động vẫn được Trọng tài thụ lý, giải quyết vì các bên nhận định rằng tranh chấp này không phát sinh từ quan hệ lao động mà phát sinh từ các thỏa thuận khác như Thỏa thuận không cạnh tranh, Thỏa thuận bảo mật thông tin giữa một bên có hoạt động thương mại (người sử dụng lao động hay doanh nghiệp) và một bên là cá nhân (người lao động).

Cũng từ quy định này, một câu hỏi đặt ra là vậy tranh chấp dân sự có một bên hoạt động thương mại có thuộc thẩm quyền của Trọng tài hay không. Mặc dù các quy định pháp luật hiện hành vẫn chưa làm rõ được nội dung này. Tuy nhiên trên thực tế, đối với các tranh chấp này các bên có xu hướng lựa chọn Tòa án là cơ quan giải quyết tranh chấp nhiều hơn.

2. Thời điểm xác lập và hình thức của Thỏa thuận trọng tài

Thỏa thuận trọng tài có thể:

• Thỏa thuận trọng tài có thể được các bên đưa vào trong hợp đồng, thỏa thuận được ký như một điều khoản cụ thể,
• thỏa thuận trọng tài có thể được xác lập bởi các bên sau khi tranh chấp đã phát sinh,
• thỏa thuận trọng tài có thể được xác lập bất kỳ thời điểm nào trong quá trình thực hiện giao dịch hay hợp đồng, thỏa thuận giữa các bên mà trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại.

Như vậy, không bắt buộc thỏa thuận trọng tài được xác lập trước khi tranh chấp xảy ra hay tại một thời điểm cụ thể.

Tính độc lập của thỏa thuận trọng tài:

Từ thời điểm xác lập thỏa thuận trọng tài có thể thấy thỏa thuận trọng tài là độc lập với hợp đồng, thảo thuận khác mà các bên phát sinh tranh chấp từ đó. Điều này có nghĩa là sự vô hiệu, huỷ bỏ, đơn phương chấm dứt hay các sự kiến pháp lý khác liên quan đến hoặc phát sinh từ các hợp đồng, thỏa thuận này không ảnh hưởng đến hiệu lực của thỏa thuận trọng tài trừ khi chính bản thân nó bị vô hiệu.

Theo đó, khi thỏa thuận trọng tài không được các bên xác lập luôn trong hợp đồng, thỏa thuận thì các bên có thể lựa chọn xác lập thỏa thuận Trọng tài bằng các hình thức sau:

• Giao kết một thỏa thuận trọng tài độc lập. Lưu ý rằng thỏa thuận trọng tài này phải dẫn chiếu đến các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng, thảo thuận cụ thể. Việc xác lập thỏa thuận trọng tài chung chung như “mọi tranh chấp phát sinh từ các giao dịch giữa Bên A và Bên B đều được giải quyết bằng trọng tài tại Trung tâm Trọng Tài C” có nguy cơ kiến thỏa thuận trọng tài vô hiệu vì tính không rõ ràng. Về hình thức của thỏa thuận trọng tài, các bên có thể xác lập bằng văn bản hoặc bằng phương thức điện tử như hợp đồng điện tử theo quy định của Luật Giao dịch điện tử, thông điệp dữ liệu (một bên gửi qua email và bên còn lại xác nhận); hoặc
• Giao kết phụ lục của hợp đồng, thỏa thuận để bổ sung điều khoản giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.

Ngoài ra, một bên yêu cầu Trọng tài giải quyết tranh chấp và bên còn lại biết nhưng không phản đối. Trong trường hợp này, yêu cầu giải quyết nên được lập bằng văn bản. Bên có yêu cầu cũng nên thông báo cho bên còn lại bên cạnh việc thông báo từ Trọng tài.

3. Thẩm quyền xác lập Thỏa thuận trọng tài

Cần lưu ý rằng đối với bên là doanh nghiệp nên người xác lập thỏa thuận trọng tài phải là người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp hoặc người đại diện theo uỷ quyền hợp pháp. Đối với bên là cá nhân, người xác lập thỏa thuận trọng tài phải chính bản thân người đó hoặc người được uỷ quyền hợp pháp đồng thời phải có đầy đủ năng lực hành vi dân sự.

Trên đây là một số lưu ý mà doanh nghiệp cần tuân thủ khi xác lập thỏa thuận trọng tài. Mặc dù các lưu ý nêu trên không phải là toàn bộ điều kiện để thỏa thuận trọng tài có giá trị pháp lý. Tuy nhiên, PLF hy vọng rằng các doanh nghiệp đã có cái nhìn rõ ràng hơn khi lựa chọn Trọng tài làm cơ quan giải quyết tranh chấp và xác lập thỏa thuận trọng tài để giải quyết các tranh chấp có thể phát sinh giữa các bên.

Tại công ty Luật PLF

Thời gian viết bài: ngày 26/06/2024.

PLF Law Firm