Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng phát triển, vấn đề doanh nghiệp trốn thuế đã trở thành một tâm điểm thu hút sự quan tâm của cả xã hội. Việc này không chỉ gây tổn thất nặng nề cho ngân sách quốc gia mà còn ảnh hưởng đến công bằng và minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Bài viết này sẽ đề cập đến việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các doanh nghiệp thực hiện hành vi trốn thuế.
1. Các hành vi được xem là trốn thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019
Tại Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019, các hành vi được xem là hành vi trốn thuế bao gồm:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật Quản lý thuế 2019;
- Không ghi chép trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp;
- Không xuất hoá đơn khi bán hàng hoá, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hoá đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hoá, dịch vụ đã bán;
- Sử dụng hoá đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn để hạch toán hàng hoá, nguyên liệu đầu vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;
- Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp;
- Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà không khai bổ sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã được thông quan;
- Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu;
- Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hoá nhằm mục đích trốn thuế;
- Sử dụng hàng hoá thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế;
- Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.
Lưu ý: Người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà sẽ bị xử phạt về hành vi vi phạm thủ tục thuế theo quy định tại khoản 1 Điều 141 Luật Quản lý thuế 2019 đối với trường hợp sau:
- Không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế, nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp;
- Nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày có phát sinh số tiền thuế phải nộp và người nộp thuế đã nộp đủ số tiền thuế, tiền chậm nộp vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế.
2. Tội trốn thuế theo quy định của Bộ luật Hình sự
Điều 136 về nguyên tắc xử phạt vi phạm hành chính của Luật Quản lý thuế 2019 thì trường hợp vi phạm pháp luật về quản lý thuế đến mức phải truy cứu trách nhiệm hình sự thì sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật về hình sự.
Bên cạnh đó, tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bới khoản 1 Điều 47 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017, tội trốn thuế được quy định: Nếu có hành vi trốn thuế với số tiền từ 100.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc dưới 100.000.000 đồng nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi trốn thuế hoặc đã bị kết án về tội này hoặc một trong các tội mà luật này quy định khi chưa được xóa án tích mà còn tiếp tục vi phạm thì sẽ bị xử lý hình sự.
Hình phạt của tội trốn thuế được quy định rõ ràng, cụ thể tại Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015, định khung của hình phạt sẽ còn tùy thuộc vào tính chất, mức độ và thiệt hại vi phạm của người phạm tội. Nhìn chung, đối với người phạm tội là cá nhân hay pháp nhân thương mại thì hình phạt sẽ là phạt tiền hoặc phạt tù có thời hạn.
Như vậy, theo những quy định đã phân tích nêu trên, các doanh nghiệp khi thực hiện các nghĩa vụ liên quan đến kê khai, khấu trừ thuế, hạch toán sổ sách kế toán với cơ quan thuế có thẩm quyền cần lưu ý không thực hiện các hành vi được xem là hành vi trốn thuế theo quy định của pháp luật. Việc thực hiện kê khai, nộp thuế phát sinh cần tuân thủ đúng theo trình tự thủ tục cũng như thời gian theo quy định của pháp luật đối với từng sắc thuế cụ thể.
