Chọn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế khi bắt đầu việc kinh doanh và trao đổi hàng hóa vượt ra khỏi biên giới quốc gia là một trong những quyết định pháp lý quan trọng và phức tạp nhất mà các doanh nghiệp và cá nhân tham gia vào thương mại quốc tế cần đối diện. So với hợp đồng mua bán hàng hóa thông thường, hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế phức tạp hơn và có thể được điều chỉnh bởi nhiều hệ thống pháp luật khác nhau.
Thế nào là mua bán hàng hóa quốc tế?
Một quan hệ mua bán hàng hóa đáp ứng một trong các điều kiện sau thì được coi là mua bán hàng hóa quốc tế:
- ít nhất một trong các bên là cơ quan, tổ chức, cá nhân nước ngoài, người Việt Nam định cư ở nước ngoài;
- căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt quan hệ mua bán theo pháp luật nước ngoài, phát sinh tại nước ngoài;
- tài sản liên quan đến quan hệ mua bán được chuyển qua biên giới nước ngoài;
- Mua bán hàng hóa quốc tế được thực hiện dưới các hình thức xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập, tái xuất, tạm xuất, tái nhập và chuyển khẩu.
Pháp luật áp dụng
Xuất phát từ nguyên tắc tự do thỏa thuận trong quan hệ hợp đồng, pháp luật các nước đều thừa nhận luật áp dụng cho nội dung hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế trước tiên là luật do các bên tham gia quan hệ hợp đồng thỏa thuận lựa chọn và sự lựa chọn này phải đáp ứng những điều kiện do chính hệ thống pháp luật đó đặt ra.
Luật pháp quốc gia sẽ được áp dụng trong trường hợp được các bên lựa chọn. Tuy nhiên, các bên nên chủ động lựa chọn luật quốc gia mà mình quen thuộc. Việc chọn luật phải được ghi nhận cụ thể trong một điều khoản hợp đồng, gọi là “Điều khoản chọn luật” hoặc “Luật điều chỉnh”.
Pháp luật Việt Nam cũng như pháp luật thế giới cho phép các bên được phép thỏa thuận chọn luật điều chỉnh đối với hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế, nhưng vẫn có những hạn chế nhất định.
- Luật các bên thỏa thuận trong hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế được áp dụng nếu thỏa mãn các điều kiện sau:
- Việc chọn luật không trái với quy định của pháp luật Việt Nam;
- Luật được chọn không trái với pháp luật Việt Nam, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, các điều ước quốc tế mà các bên là thành viên;
- Việc áp dụng hoặc hậu quả của việc áp dụng không được trái với pháp luật Việt Nam, các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam; và
- Việc chọn luật không nhằm lẩn tránh pháp luật.
- Các bên sẽ không được thỏa thuận chọn luật trong những trường hợp sau:
- Hợp đồng được giao kết và thực hiện hoàn toàn tại Việt Nam, hợp đồng liên quan đến bất động sản ở Việt Nam thì phải tuân theo quy định của pháp luật Việt Nam.
- Hình thức của hợp đồng phải tuân theo pháp luật nước nơi ký kết hợp đồng. Tuy nhiên, nếu hình thức của hợp đồng không trái với quy định của pháp luật Việt Nam thì vẫn được công nhận ở Việt Nam.
- Trường hợp giao kết hợp đồng vắng mặt thì việc xác định nơi giao kết hợp đồng phải tuân theo pháp luật nước mà bên đề nghị giao kết hợp đồng cư trú hoặc có trụ sở chính.
Hiện nay, trong quan hệ mua bán hàng hóa quốc tế, các bên thường áp dụng Công ước Viên 1980, tập quán thương mại quốc tế Incoterm 2020, Quy tắc và Thực hành thống nhất Tín dụng chứng từ UCP 600. Tuy nhiên, khi chọn luật áp dụng, các bên cần nghiên cứu kỹ về luật đã chọn, vì nếu thỏa thuận trái với luật áp dụng thì hợp đồng sẽ bị vô hiệu một phần hoặc toàn bộ.
Kết luận, việc chọn luật áp dụng cho hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế là một khía cạnh pháp lý quan trọng không thể bỏ qua. Điều này giúp đảm bảo tính hợp pháp và khả thi của thỏa thuận, đồng thời giảm thiểu rủi ro và xung đột pháp lý trong quá trình thực hiện hợp đồng. Việc thực hiện đúng và hợp pháp các quy định pháp lý là cơ sở quan trọng để xây dựng một nền kinh tế toàn cầu mạnh mẽ và bền vững.
